Amasya Sancağı'nda imar faaliyetleri (1839-1914)

İmar yalnızca şehirlerin ve insanların ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik değil, aynı zamanda toplumların yaşayış biçimlerini, estetik anlayışlarını, kimliğini, tarihini ve kültürünü yansıtan bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. İmar faaliyetleri ile donatılan şehir şenlenir ve bayındır hale gelir. Osmanlılarda şehirler bahsedilen bu şenlendirme olgusu içerisinde imar edilmişler ve gelişme göstermişlerdir. Osmanlı kentlerinin her birinin imar yönünden durumlarını kendi tarihsel şartları içinde değerlendirmek gerekir. Bu noktada bazı Osmanlı şehirlerinin bu hizmetlerden yararlanma konusunda şanslı oldukları görülmektedir. Antik Çağ uygarlıklarından Moğollara, Selçuklulardan Osmanlılara kadar pek çok uygarlığın eserlerini bünyesinde barındıran Amasya, bu özgün şehirlerden biridir. Önemli ticaret yolları üzerinde bulunan ve şehzadeler şehri olarak bilinen Amasya'ya Osmanlılar zamanında ayrı bir önem atfedildiği bilinmektedir. Bu tarihsel şartların etkisiyle 17. yüzyıla kadar Osmanlı mimarisinin özgün eserleriyle donatılan şehir, bu devirden başlayarak 18. yüzyılın sonuna kadar durağan bir döneme girmiştir. Ancak modernleşme süreciyle birlikte 19. yüzyılın reform hareketleri kapsamında Amasya'da imar faaliyetlerinin yeniden canlandığı görülmektedir. Nitekim Tanzimat reformları imar faaliyetlerini de etkilemiş, önce Osmanlı başkentinde ardından taşra şehirlerinde imar çalışmaları hız kazanmıştır. Bu kapsamda Amasya'da olduğu gibi birçok kentte yeni hükümet konakları, rüştiyeler, saat kuleleri, köprüler inşa edilmiş, yol ve telgraf hattı çalışmaları yapılmış, çok sayıda tarihi bina da onarımdan geçirilmiştir. Bu çalışmada Osmanlı taşrasının imarı sürecinde yapılan çalışmalar, çalışmaların hedefleri ve zorlukları, taşra idaresine yansımaları, şehir halkı üzerindeki etkileri Amasya örneğinde ele alınmıştır.