Amerika Birleşik Devletleri'nde ordunun dış politikadaki yeri (ABD dış politikasında karar verme süreci, bu süreç içinde ordu'nun yeri ve dış politika aracı olarak ordu'nun kullanılması)

Amerikan dış politikasının yapımında ve uygulanmasında çok geniş bir yelpaze oluşturan örgütler, gruplar ve bireyler rol almaktadır: Başkan, Beyaz Saray'daki görevliler, Bakanlar Kurulu üyeleri, özellikle Dışişleri ve Savunma Bakanları ve onların bakanlıkları, Ulusal Güvenlik Konseyi (NSC), Genelkurmay Başkanı, ClA'nin (Merkezi Haber Alma Örgütü'nün) Başkanı, yönetim organının birçok başka bölümü, Kongre üyeleri ve Kongre'nin ilgili komiteleri, bazı durumlarda ABD'nin eyalet hükümetleri ve ABD'nin katıldığı hükümetler üstü ve uluslararası örgütler. Ulusal ve uluslararası şirketler, basın, baskı grupları, araştırma örgütleri, uzmanlar ve üniversitelerdeki öğretim üyeleri ve kamuoyu da bazı durumlarda Amerikan dış politika kararları üzerinde etkili olabilmektedir. Amerikan dış politika mekanizmasının en üstünde Başkan bulunmaktadır. Bütün dış politika sürecini kontrolü altında tutan, son kararlan alan ve güçlerin toplandığı merkez durumunda bulunan Başkandır. Amerikan Başkanı istediği taktirde dış politikaya tam olarak hakim olması için gerekli araç ve yetkilerle donatılmıştır. Kongre de dış politika alanında Başkanın gücünü kontrol edecek ve dengeleyecek derecede geniş yetkilerle donatılmıştır. İstediği taktirde Kongre, Başkanın dış politika kararlarını ve uygulamalarını engelleyebilir ve Amerikan dış politikasının genel çizgisini etkileyebilir. Kongrenin bu yetkilerine rağmen Amerikan geleneğinde genel eğilimin dış politikanın Başkan tarafından belirlenmesi olduğu belirtilmelidir. Genel olarak Kongre dış politikanın alt ve üst sınırlarını dolaylı şekilde kontrolü altında tutar ve Başkan'ın belli kararlarını değiştirebilir ya da engelleyebilir. Fakat Amerikan dış politikasının genel yönünde değişiklik yapması konusunda Başkan üzerinde çok az bir etkiye sahiptir. Dışişleri ve Savunma Bakanları Başkanın dış politika kararlarını oluşturmasında ve uygulamasında yakın danışmanları olarak vazife görmektedirler. Fakat onların dış politika oluşturma süreci üzerindeki etkileri, kendi kabiliyetlerine ve Başkanın dış politikayı şekillendirmede onların yardımından faydalanma konusundaki istekliliğine bağlıdır. Ulusal Güvenlik 130Konseyi, üyeleri Başkanın yakın danışmanları olduğu için dış politika üzerinde etkili olabilmektedir. Modern dünyada savunma ve dış politika arasında çok yakın ve kuvvetli bir ilişki olduğu ve ABD dünyanın lideri konumunu büyük oranda askeri gücü sayesinde elde ettiği için Amerikan ordusu dış politika kararlarını etkileme konusunda önemli bir potansiyele sahiptir. ABD'de ordunun dış politikada rolü, dış politikada karar verme sürecinde ve dış politikayı uygulama araçlarında etkisi değişik biçimlerde ortaya çıkmaktadır. Bir yandan Ulusal Güvenlik Konseyi'ne danışmanlık yapan Genelkurmay Başkanı, diğer yandan ise, raporlarını bağlı olduğu Savunma Bakanı'na değil doğrudan Başkan'a vermekle yükümlüdür. Türkiye'deki kadar etkili olmamakla birlikte; ABD'de Genelkurmay Başkanı karar verici olan Başkan'a Ulusal Güvenlik Konseyi'nde danışmanlık yapmaktadır. Diğer yandan Dışişleri Bakanlığı ve Savunma Bakanlığı'nda çalışan ordu mensupları dış politikanın şekillenmesine katkı sağlamaktadırlar. ABD için önemli bir makam olan Başkan'ın Ulusal Güvenlik İşleri Özel Yardımcısı bazı dönemlerde askerlerden seçilmiştir. Amerika Birleşik Devletleri bir dış politika aracı olarak ordudan belirli olarak iki şekilde istifa etmektedir. Bunlardan birincisi, yardım yaptığı veya silah sattığı ülkeler üzerinde nüfuz sağlayarak, bu yardım/satışları belirli koşullar altında sağlayarak, bu ülkeler üzerinde veya bu ülkelerin bulunduğu bölgeler üzerinde ulusal çıkarlarını temin etmek üzere; ikincisi ise dünyanın her yerinde donanma dolaştırarak, dünyanın en ücra köşesine ulaşabileceğini göstermek ve gerektiğinde bu gücü kullanıp, isteklerini zorla kabul ettirerek orduyu etkin bir dış politika aracı olarak kullanmaktadır. 131