The educational activities of the American Board (ABCFM) missionaries in Harpoot

Osmanlı Devleti'ndeki eğitim sisteminin 19. yüzyılda kötüye gitmesi ve halkın ihtiyaçlarını karşılayamaz hâle gelmesi, Osmanlı topraklarındaki yabancı misyonerlik faaliyetlerinin yolunu açmıştır. Osmanlı'daki yoğun misyonerlik faaliyetleri sadece eğitimi etkilemekle kalmamış, ülkenin kültürünü, siyasi ve sosyal yapısını da şekillendirmiştir. Bu tezde, Osmanlı imparatorluğu içinde faaliyet gösteren Amerikan Board'un (ABCFM) Harput'taki Eğitim Faaliyetleri tarihi süreç içerisinde incelenmekte ve anlatılmaktadır. Çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın girişinde Amerikan Board misyonerlik örgütü hakkında bilgiler yer almaktadır. Ayrıca yabancı hükümetlerin Osmanlı Devleti üzerindeki etkileri ve misyonerlik faaliyetlerinin önünü açan bazı olaylar yanında misyon ve misyoner kelimelerinin tanımı, kökeni, etimolojisi ve tarihsel seyri ele alınmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde Amerikan Board'un kuruluşu, bir bölgede izlediği yerleşme prosedürü, eğitim faaliyetlerinin Board için önemi ve kurmuş olduğu okul türleri incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde Osmanlı-ABD ilişkilerinin başlaması ve Amerikan Board'un misyonerlerinin Osmanlı topraklarına gelişine kadar olan dönem incelenmektedir. Üçüncü bölümde ise Amerikan Board misyonerlerinin Harput'a gelişleri, misyonun kuruluşu ve gelişimi, misyonda kurulan okullar detaylı bir şekilde incelenmiştir. Aynı zamanda bu bölümde Amerikan Board misyonerlerinin faaliyetlerine karşı Müslüman ve Müslüman olmayan halkın tepkileri, Osmanlı Hükümeti'nin Board'un yürütmüş olduğu faaliyetlere karşı aldığı önlemler anlatılmıştır. Yine bu bölümde misyonerlik faaliyetlerinin yol açtığı isyanlar, huzursuzluklar ve diğer toplumsal olaylar incelenmiştir. Amerikan Board misyonerlerinin Birinci Dünya Savaşı sırasındaki durumları ve Harput misyonunun kapanmasına neden olan olaylar da yine bu bölümde detaylıca incelenmiştir. Çalışma içerisinde Amerikan Board arşivi, misyoner mektupları, yıllık misyon raporları, misyonerlik faaliyetleri alanında yazılmış akademik tezler ve diğer ilgili kaynaklar kullanılmıştır. Anahtar Kelimeler: ABD, Osmanlı Devleti, Harput, Amerikan Board (ABCFM), Misyonerlik Faaliyetleri