Amr b. Ubeyd'in hayatı ve hadisçiliği

Hicri birinci asrın son çeyreğinden ikinci asrın ortalarına kadar yaşamış olan Amr b. Ubeyd, Hasan el-Basrî'nin en önde gelen talebelerindendir. Kaynaklarda, zulüm ve haksızlıklar karşısında gösterdiği dik duruşuyla, âdil, âbid ve zâhid kişiliğiyle öne çıkmaktadır. Bunların yanında hadîs, kelâm ve tefsîr ilimlerindeki yetkinliği ile temayüz etmiştir. Vâsıl b. Atâ ile birlikte Mu`tezile mezhebinin kurucusu ve önderi kabul edilmektedir. Bu çalışmada, Basra'da düzenlenen hadîs halkalarında ders görmüş, hadîs ezberleyip kitabet faaliyetinde bulunmuş ve ders halkaları düzenleyerek edindiği hadîs birikimini aktarmada etkin bir rol oynamış olan Amr b. Ubeyd'in hadîs anlayışı, cerh ve ta`dîl imamlarınca durumu ve kaynaklarda yer bulan rivâyetlerinin bazı hususiyetleri incelenmiştir. Amr, hadîsçilerin telif ettiği kaynaklarda, Mu`tezilî kaynaklarda tasvîr edilen kişiliğiyle uyuşmayacak şekilde yalancılıkla ve diğer bazı olumsuz vasıflarla itham edilmiş, naklettiği rivâyetlerden ismi hazfedilmek suretiyle sansürlenmiştir. Yapılan çalışmada ehl-i hadîs çevrelerince Amr hakkında ileri sürülen bu iddiaların siyâsî ve mezhepsel çatışmalarla ilintili, objektiflikten uzak, son derece sübjektif olması sebebiyle vakıayı yansıtmadığı görülmüştür.