Anadolu mihraplarında seramik çanak kullanımı

Anadolu mimarisinde seramik çanak kullanımının söz konusu olduğu yapı sayısı seksen dokuzdur. Bu yapıların beşi Bizans ve çevre kültürlere, on sekizi Selçuklu'ya, on biri Beylikler-Erken Osmanlı'ya ve elli beşi Osmanlı'dan günümüze kadarki döneme aittir. Tespit edilen yapıların yetmiş ikisi cami ve mescit, dokuzu türbe, dördü kale, birer tanesi medrese, kilise, saray ve şapeldir. Yapı türü ve kullanım yeri 12. ve 13. yüzyıllarda çeşitlilik göstermekle birlikte belli başlı yapı elamanı ve bölümündeki kullanım dönem dönem artış göstermiştir. Beylikler-Erken Osmanlı dönemine ait on bir yapıdan sekizinde mihrap, Osmanlı'daki elli beş yapıdan elli birinde ise minareler bezenmiştir. Mihrabında seramik çanak kullanılan yapıların yedisi Ankara'da, ikisi Karaman'dadır. Bu yapıların alçıdan yapılan mihrapları köşelik ve(ya) bordür kısımlarından tek renk sırlı ve(ya) sıraltı boyama teknikli seramiklerle bezenmiştir. Seramik çanakların temel işlevlerinin yanı sıra mimari süs unsuruna dönüşmesi bölgesel olarak Anadolu ile yapı türü ve kullanım yeri olarak da cami mihraplarıyla sınırlı değildir. Anadolu dışında kalan farklı kültürlerin mimarisinde de seramikler yapıların iç mekân ve dış cephe bezemesinde kullanılmıştır. İtalyanca "bacini" kelimesiyle mimaride kullanılan seramikler tanımlanmıştır. Umman, Kenya ve Tanzanya gibi ülkelerin cami ve mescitlerinde yer alan mihrapların Ankara ve Karaman yapılarına benzer şekilde seramik çanaklarla bezenmesi ise bu çalışmanın ana konusu gereği kayda değer bir tespittir. Alçı mihrapların günlük kullanım amacıyla üretilen seramik çanaklarla bezenmesi Anadolu'da Beylikler-Erken Osmanlı döneminde ortaya çıkan yeni bir süsleme uygulamasıdır. Ancak bu uygulamanın yalnızca sözü edilen dönem veya Anadolu mimarisiyle sınırlı kalmadığı tespit edilen örnekler ile ortaya konmuştur.