The Prominent Health Institutions (Darü'ş-Şi̇fas) and their functions in Anatolia from the Turkic conquest through the Ottoman era

Anadolu'nun 11. Yüzyılda Türkler tarafından fethini takiben kurulmuş olan sağlık kurumlarından bazıları hala bütün görkemleri ile ayaktadır. Ancak, bunların Osmanlı dönemi öncesindeki işlevlerine ilişkin elimizde herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Bununla birlikte bu kurumların bazıları ile ilgili bilgilere Osman arşivlerinde rastlıyoruz. Bu kurumların en eskisi 12. Yüzyılın ilk çeyreğinde Mardinde Artuklular tarafından kurulduğu kabul edilen Şeyh Eminüddin Bîmârhânesidir. Mardindeki Bîmârhâneyi takiben kurulmuş olan ikinci sağlık kurumu 13. Yüzyıl başlarında Kayseride Anadolu Selçukluları tarafından kurulmuştur. Bunu takip eden dönemde 13. Yüzyılda çok sayıda sağlık kurumu inşa edilmiştir. Bu sağlık kurumlarına ilişkin, 1940'lı yıllarda yeterince sağlam verilere dayanmamakla birlikte öncü diyebileceğimiz bazı araştırmalar yapılmış, bu çalışmalardan elde edilmiş olan bilgiler, üzerine fazla bir şey eklenmeden sonraki yıllarda bol miktarda alıntılanmıştır. Bu çalışmada eldeki mevcut bilgiler eleştirel bir gözle yeniden değerlendirmeye tabi tutulmuş, ek olarak konu ile ilgili Osmanlı belgeleri araştırılmıştır. Çalışma Anadolu'da 1071 sonrası kurulan ilk dört sağlık kurumu ile sınırlandırılmıştır. Bunlar: Mardindeki Şeyh Eminüddin Bîmârhânesi, Kayserideki Gevher Nesibe Mâristanı, Sivastaki Keykavus Darü's-sıhası ve Divriğideki Turan Melek Darü'ş-şifâsıdır. Çalışmanın ana hedefi bu kurumların Osmanlı dönemindeki faaliyetleri olmakla birlikte Osmanlı öncesi döneme ait mevcut bilgiler de gözden geçirilmiştir. Konu bütünlüğünü bozmamak adına Selçuklu döneminde kurulan diğer sağlık kurumlarına ait bilgiler ikincil kaynakların yardımı ile özetlenmiştir.