Anadolu Türk mimarisi'nde 12-14. yüzyıllar arasına tarihlenen cami, medrese, şifahane, bimarhane ve türbe yapılarındaki taş üzerine yapılmış insan figürlü bezemeleri

Anadolu'da 12-14. yilzyl1lara tarihlenen eami, medrese, §ifahane, bimarhane ve tiirbe yapllannda ta§ iizerine i§lenmi§ insan figiirlerini konu alan ara§tlnnamda, insan figiirlii bezemelerin sembolik anIamlanrun degerlendirilmesinde yardlmel olaeak ve ip ueu saglayaeak bu yapllara ili§kin bilgiler detayh bir §ekilde ineelenerek figiirlerin yapllardaki yerleri, bulunduklan yonler, yapJlann bani, mimar ve sanat<;,l1an ile kitabeleri oneelikle ara§tmlml§tlr. Donemin dii§linee yaplsl ile sosyal ve kiiltiirel 6zelliklerini yansldljp insan figiirlii bezemeleri bulunan mimari yapllann i§levleri dikkate almdljpnda benzer yapllarda yer alan figiirlerin benzer anlamlara sahip olduklan g6riilmii§tiir. YapJlann bani hayatlan ve kitabeleri goz online ahndlgmda bazl insan figiirlerinin gizli sembolik anIamlanmn bulundugu anla§llmalctadlr. Figiirlerin bazl1an bi<;,imsel 6zellikleriyle birbirlerinin benzeri gibi g6riinseler de, bu figiirlerin onemli bazl 6zellikleriyle birbirinden aynldlldan goriilmelctedir. Sematilc i§lenmi§ insan tasvirlerinden bazl1anmn belli bir an]atlm diline sahip olmadlklan, ya]mzea biiyiisel bir ama<;,la yapJldlklan, bazllarmm aym yaplda beraber iii bulunduklan diger figlirlere gore sembolize ettikleri anlamlann ikinci derecede onem ta;adIkIan, bazuanrnnsa gizli anlamlar ta;adlkIan goriiIm~tGr. Tez kapsammda ele ahnarak incelenen insan tasvirlerinin bazllannda evren tasavvurunun onemli bir yer tuttugu anl~llml~t1r. insan figiirlii bazl kompozisyonlar, bu donemde biiyiik oI<;iide Orta Asya'dan Anadolu'ya t~man evren tasavvuru Be islam oncesi devirlerden gelen diger inam~larm yam slra islam inanCl ve kiiItiiriiniin, Tiirklerin Anadolu'ya uzanan uzun yolculuklarmda ge<;tikIeri b5lgelerin kiiItiirleriyle koklii kiiItGrlerinin birlikte bir potada eritilmesi sonucunda i<;inde diger kiiltiirlerin etkilerinin se<;ilebildigi ozgiin bir sirnge dilinin olu~tugunu gosterirler. OzeIIikle Nigde Hiidavend Hatun Tiirbesi 'nin insan figiirlii kompozisyonlan TiirkIerin, yaplrnn in~a edildigi tarihe kadar sahip oIdukIan sosyaI ve kiiItGreI ortam Be man<; diinyalanmn bir ozetini sunarlar.