Taşkınların HEC-1 paket programı ile analizi

m ÖZET Doğal ya da insan müdahalesi sonucu oluşan afetlerin en önemlilerinden biri olan taşkınların temel özelliği, insanlar için hiçbir zaman bertaraf edilemeyen, sürekli bir problem oluşturmalarıdır. Toplumlar, yüzyıllardan beri taşkın tehdidi ile karşı karşıya kaldıklarından, bu ekstrem olayın kontrolü amacıyla araştırma ve mücadele faaliyetlerini sürdürmüşlerdir. Ancak günümüzde ulaşılan bilgi birikimine rağmen sorun çözümlenmiş değildir. Bu nedenle taşkın karakteristiklerinin tanınması ve etkin kontrol önlemlerinin geliştirilmesi açısından tutarlı ve etkili yöntemlere ihtiyaç vardır. Bu çerçevede, gelişmiş ülkelerde havza benzeşim modellerinden yararlanılmaya başlanmış ve geliştirilen bilgisayar modelleri taşkınlar konusunda yürütülen kontrol ve yönetim faaliyetlerinin temel aracı haline gelmiştir. Söz konusu modeller arasında en yaygın kullanıma ulaşmış olanı, AJ3.D'de Hydrologic Engineering Center (HEC) tarafından geliştirilmiş olan HEC-1 modelidir. HEC-1 yağış-akış modelinde, havzanın bir bütün (sistem) olarak tüm özellikleriyle ele alınarak, bu sistemde yer alan yapıların da (baraj, regülatör, vs) taşkınlara olan etkilerinin dikkate alınabilmesi; havzanın yapısı ve özellikleri dikkate alındığında, bunun taşkınlara karşı davranışının belirlenebilmesi; farklı mertebelerde taşkınlardan oluşan senaryoların üretilmesine imkan tanıdığından nihai planlama ve tasarım kararlarının verilmesini tutarlı biçimde yapabilmesi ve yine model kapsamında ekonomik optimizasyonun yapılması HEC-1 modelinin kullanımım yaygın hale getiren özelliklerinin başında gelmektedir. HEC-1 modeli, bu tez kapsamı içerisinde detaylı olarak ele alınmış, işleyebilirliğinin gösterilmesi açısından örnek havzalar üzerinde denenmiş ve yurdumuzda da bir uygulama teşkil etmesi açısından Müteferrik Marmara Havzası örnek alınarak çözüm yoluna gidilmiştir. Sonuçlar, tablolar ve bunun yanında grafik çizimlerle birlikte sunulmuştur.