John Grisham'ın Pelikan Dosyası adlı eserinin iki farklı Türkçe çevirisinin yerlileştirme ve yabancılaştırma stratejileri açısından incelenmesi

Bu çalışma, John Grisham'ın The Pelican Brief adlı eserinin iki farklı Türkçe çevirisinin Lawrence Venuti'nin yerlileştirme ve yabancılaştırma (domestication and foreignization) stratejileri açısından incelenmesini amaçlamaktadır. Bu bağlamda adı geçen eserin Mehmet Harmancı (1992) ve Şefika Kamçez (2008) tarafından yapılan çevirileri incelenmiştir. Grisham, diğer eserlerinde olduğu gibi, bu eserinde de hukuk terimlerini yoğun olarak kullanmıştır. Bu hukuki dilin yanısıra, eserde Amerikan kültürüne ait birçok kültüre özgü kavram da yer almaktadır. Bu çalışmada, hem Amerikan hukuk sistemine hem de Amerikan kültürüne ait unsurların çevrilmesinde her iki çevirmenin daha çok hangi stratejiyi benimsediği belirlenmiştir. Bu yaklaşımlar, Aixela'nın kültüre özgü unsurların çevirisi konusunda önerdiği değiştirme ve koruma stratejileri (substitution ve conservation) yardımıyla tespit edilmiştir. Çalışmada inceleme konusu unsurlar iki kategori altında yer almaktadır. Birinci kategoride Amerikan hukuk sistemine ait olan 30 hukuk terimi incelenirken ikinci kategoride ise 6 alt başlık (markalar, ölçü birimleri, kısaltmalar, yabancı kelimeler, yiyecek ve içecek isimleri, toplumsal ve etnik gruplar) altında kültüre özgü unsurlar incelenmiştir. Bunun yanısıra, Venuti'nin çevirmenin görünmezliği (Translator's (in)visibility) kavramı ışığında hangi çevirmeninin daha görünür veya görünmez olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, 1990ların başında edebiyatımıza çeviri yoluyla giren "legal thriller" (hukuki gerilim) türündeki eserlerin çevirilerinde uygulanan stratejilerin ve benimsenen yaklaşımların, türün Türk edebiyat çoğuldizgesindeki çevresel konumuyla ilişkili olup olmadığı Even-Zohar'ın Çoğuldizge Kuramı ışığı altında incelenmiştir. Bu bağlamda genelde polisiye edebiyat, özelde ise Grisham'ın "legal thriller" türünde verdiği eserlerin Türk edebiyat çoğuldizgesindeki yeri irdelenerek polisiye edebiyatın Batı dünyasındaki doğuşu, alt türleri, Türk edebiyatına ne zaman ve nasıl girdiği hakkında ayrıntılı bir biçimde incelenmiştir. İnceleme sonucunda türün Türk edebiyat çoğuldizgesine giriş yaptığı 1990larda The Pelican Brief adlı eserin ilk çevirisinde ağırlıklı olarak yerlileştirme stratejisinin benimsenmiş olduğu ve çevirmenin daha az görünür olduğu tespit edilirken, çeviri ve özgün polisiye romanların gelişmeye başladığı 2000'li yıllarda yapılan ikinci çeviride ise ağırlıklı olarak yabancılaştırma stratejisinin benimsendiği ve çevirmenin daha görünür olduğu belirlenmiştir. Anahtar Sözcükler John Grisham, The Pelican Brief, legal thriller, hukuk terminolojisi, kültürel öğeler, Venuti, yerlileştirme ve yabancılaştırma