Anarşizmin ve hariciliğin siyaset felsefelerinin karşılaştırmalı analizi

İslam peygamberinin vefatıyla birlikte topluma önderlik etme ve toplumun işlerini görme bağlamında bir boşluk meydana gelmiştir. Bu boşluğu doldurmada seçilen ilk iki halife, yönetimleri ve kendilerinin halife seçilmesiyle alakalı olarak ciddi sıkıntılarla yüzleşmemişlerdir. Üçüncü halife Osman'ın halifeliğinde ise toplumsal anlamda sıkıntılar meydana gelmiş ve nihayetinde bu sıkıntılar halifenin öldürülmesiyle sonuçlanmıştır. Halife Osman döneminde gerçekleşen bu olaylar, toplumsal alanda halife, halifenin meşruiyeti, yönetim gibi bir takım siyasal kavramların tartışılmasına ve ayrışmalara yol açmıştır. Bu ayrışma İslam toplumunda ilk olarak iki grup şeklinde meydana çıkmış, bir süre sonra ise meşhur hakem hadisesiyle birlikte, toplum üç ana gruba bölünmüştür. Bu üç grup, Halife Ali taraftarları, Ümeyyeoğulları ve Ali'den ayrılan Hariciler'dir. Dolayısıyla Haricilik, kökeni halife Osman dönemindeki ekonomik, toplumsal ve yönetimle ilgili memnuniyetsizliklere dayanan ve Sıffin Savaşı'yla ortaya çıkan siyasi bir harekettir. Bu tezin asıl odağı Haricilerdir ve tezde Haricilerin politik tavrının, anarşizmle ilkeler bağlamında benzeşip benzeşmediği sorusu irdelenecektir. Hariciler, tavırlarını kendileriyle özdeşleşen "Hüküm ancak Allah'ındır!" sloganıyla ortaya koymuştur. Bu ifade hükmü verecek olanın yalnızca Allah olması, dolayısıyla da Allah'ın işine kulların ortak edilmesine yani kulların otoritesine karşı bir duruş olması nedeniyle dikkat çekicidir. Bu ifadenin etkisiyle kurdukları toplumsal yapılarda anti-otoriterliği ve gevşek yapıda bir zemini savunmuşlardır. Anarşi kelimesinin kökenlerine bakıldığında Grekçede yokluk anlamına gelen "an" ve yönetim anlamında ifade edilebilecek "arkhe" kelimelerinin birleşmesinden oluştuğu görülür. Bu bağlamda iki kelimenin birleşiminden türeyen anarşizmi, basit bir şekilde yöneticisi ya da devleti olmayan toplum olarak ifade edebiliriz. Fakat bu yalın anlamı her ne kadar doğru olsa da, anarşizmi anlayabilme açısından yetersiz kalır. Dolayısıyla bu çalışmada kullanılacak anarşizm teriminin çerçevesinin belirlenmesi açısından, tanım anarşist filozofların üzerinde mutabakata vardıkları parametrelerle geliştirilecektir.kısaca incelenecek parametrelerin; özgürlük, şiddet kullanımı, mülkiyet karşısındaki tutumları, toplum işlerinin yürütülmesi vbg. parametreler olduğu söylenilebilir. Sonuç olarak, bu çalışmada Haricilerin yönetim ve topluma dair yaklaşımlarıyla anarşistlerin temel felsefi prensipleri birlikte düşünülecek ve Haricilerin felsefi bağlamda anarşizmle benzerlikleri incelenecektir. Anahtar Kelimeler: Anarşizm, Haricilik, Eşitlik, Adalet, Özgürlük