Ankara ili Çankaya ilçesinde devlet ortaokulları 8. sınıf öğrencilerinde şişmanlık, benlik saygısı ve şiddet ilişkisinin değerlendirilmesi

Adolesanlarda şişmanlık, küresel boyutta bir halk sağlığı sorunudur. Şişmanlar, daha çok düşük benlik saygısı grubundadır. Zorbalık/şiddet benlik saygısını azaltmakta benlik saygısının yüksek olması da zorbalığı/şiddeti engellemektedir. Fazla kiloluluk zorbalıkla da ilişkidir. Adolesan sağlığını etkileyen üç sorunda halk sağlığının bütüncül bakışıyla, değğerlendirilmesi için bu çalışmada; Ankara İli Çankaya İlçesi devlet ortaokulları 8. sınıf öğrencilerin beden kitle indekslerinin (BKİ) benlik saygısı ve zorbalık/şiddetle ilişkisinin kesitsel bir çalışma ile sosyodemografik faktörler çerçevesinde değerlendirmesi amaçlanmıştır. Araştırmada, 35 okuldan 1956 öğrenciye ulaşılmıştır. Gözlem altında anket uygulanmış, öğrenci ve ailelerinin bazı sosyodemografik özellikleri, şiddet, zorbalık, sağlıklı yaşam davranışlarına yönelik sorular sorulmuş, benlik saygısı ölçeği kullanılmış ve BKİ için boy ve vücut ağırlığı ölçümleri için Fiziksel Aktivite Karnesi verilerinden yararlanılmıştır. Analizler SPSS-23 paket programında yapılıp; tanımlayıcı istatistikler, Ki-Kare testi, sürekli değişkenler için korelasyon ve normal dağılıma göre ileri analizler, regresyon ve ANOVA ile post-hoc analizlerden faydalanılmıştır. Etik kurul izni, İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nden yazılı izin alınmıştır. Katılımcıların aydınlatılmış onamları, veli onayları alınmıştır. Katılımcıların %52,6'sı kız, %47,4'ü erkek, yaş ortalaması 12,84 (±0,59)'tür. Erkekler zayıf, fazla kilolu ve şişmanlarda diğer cinsiyete göre daha fazladır (p<0,001). Katılımcıların %12,0'si ev içi şiddetle karşılaşmış olup halen devam eden ev içi şiddet görme sıklığı kızlarında daha fazladır (%3,9; p<0,05). Katılımcıların %50,9'u sözel, %36,4'ü fiziksel, %34,9'u duygusal şiddete uğradığını belirtmiş olup, kızlar duygusal (%39,5), erkekler fiziksel şiddetle (%42,4) diğerlerinden daha fazla karşılaşmıştır (p<0,001). Öğrenilerin %81,9'u sözel, %68,5'i fiziksel ve %32,9'u duygusal şiddette bulunduğunu belirtirken erkekler fiziksel (%74,3), kızlar duygusal şiddeti (%36,4) diğerlerinden daha fazla uygulamaktadır (p<0,05). Öğrencilerin %45'inin benlik saygısı düşük olup, kızlarda bu sıklık daha düşüktür (%49,3). Zayıflar (%58,0) şişmanlardan (%28,4) daha çok fiziksel şiddete uğramakta (p<0,001); normaller (%21,5) zayıflara (%8,6) göre daha fazla duygusal şiddet uygulamaktadır (p<0,05). Şiddete uğramayla şiddette bulunma durumları birilerini artırmaktadır (p<0,001). Aile içi şiddetle benlik saygısı düşmektedir (p<0,001). Benlik saygısı düşükler her üç şiddet türüyle de daha çok karşılaşmakta (p<0,001) ve daha fazla şiddet uygulamaktadır (p<0,001). Fiziksel şiddete maruz kalanlarda normal, şiddete maruz kalmayanda fazla kiloluların benlik saygısı düşüktür (p<0,05). Duygusal şiddette ise uğramayanlarda fazla kiloluların benlik saygısı daha düşüktür (p<0,05). Benlik saygısı hem düşük hem de yüksek grupta fiziksel şiddette bulunma davranışlarıyla BKİ arasında anlamlı ilişki bulunmaktadır (p<0,05). Benlik saygısı düşük grupta şişmanlar, benlik saygısı yüksek grupta zayıflar daha fazla fiziksel şiddet uygulamaktadır (p<0,05). Literatürde şiddeti/zorbalık, BKİ, benlik saygısı ilişkisinde yeterli çalışmaya rastlanmamıştır. BKİ, benlik saygısı, şiddetin birbiri üzerindeki etkisi önemlidir. Etkin müdahaleler için bu ilişkinin değerlendirmesi gereklidir. Anahtar Kelimeler: Şişmanlık; Zorbalık; Şiddet; Benlik Saygısı; Adolesan