Ankara Şehir Hastanesi inme hastalarında disfaji protokolünün geliştirilmesi

Giriş ve Amaç: Disfaji, akut inmeli hastalarda sık görülen bir semptomdur. Malnütrisyon, aspirasyon pnömonisi ve mortalite ile ilişkilidir. Bu nedenle disfajinin erken saptanması ve tedavi edilmesi önemlidir. Bu çalışmada, inmeli hastalarda disfaji tarama ve rehabilitasyon protokolü oluşturarak klinik uygulamalarda bir standardizasyonun ve objektif verilerle izlemin sağlanabilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca disfaji saptanan hastalarda disfaji şiddet ve prognozuna etki eden faktörleri belirlemek amaçlandı. Materyal ve Metod: Çalışmaya Ankara Şehir Hastanesi Nöroloji Kliniğine başvuran ve nöroloji tarafından akut inme tanısı konulan ve disfaji saptanan 18-85 yaş arası 26 kadın, 29 erkek toplam 55 hasta dahil edilmiştir. Hastaların demografik bilgileri ve öyküleri kaydedilmiş, nörolojik muayeneleri yapılmıştır. Hastaların klinik parametreleri Mini Mental Test (MMT), Ulusal Sağlık Enstitüleri İnme Skalası (NIHSS), Barthel indeksi (Bİ), Fonksiyonel Ambulasyon Sınıflaması (FAS) ve Rankin skalası, ileri inceleme olarak videofloroskopi (VFS) yapılan hastaların sonuçları ise Penetrasyon-Aspirasyon Skalası (PAS) ile rehabilitasyon programı öncesi değerlendirilmiştir. Hastaların yutmaları ise Gugging Yutma Testi (GUSS) ve Yeme Değerlendirme Aracı-10 (EAT-10) ile rehabilitasyon programı öncesi, taburculuk ve rehabilitasyon programı sonrası olmak üzere 3 kez değerlendirilmiştir. Hastalar erken rehabilitasyon programına alınmış olup hastanede yatış süresi boyunca ve taburculuk sonrası 1 ay süre ile mortalite ve morbidite açısından takip edilmiştir. Bulgular: Rehabilitasyon programı öncesi disfaji skoru ile inkontinans, oksijen desteği, dil, dudak, palatal hareketler, gag refleksi ve afazi arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p <0,05). Rehabilitasyon programı öncesi disfaji skoru ile NIHSS skoru arasında negatif, Vücut kitle indeksi (VKİ), Barthel ve FAS skoru arasında ise pozitif korelasyon bulunmuştur (p <0,05). Rehabilitasyon programı sonrası disfaji skor değişimi ile oral hijyen, inme öyküsü ve inme tipi arasında anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p <0,05). Rehabilitasyon programı öncesi GUSS skoru ile EAT-10 skoru arasında negatif korelasyon bulunmuştur (p <0,05). Rehabilitasyon programı sonrası GUSS ve EAT-10 skorlarında da anlamlı bir iyileşme saptanmıştır (p <0,05). Sonuç: Çalışmamızda hastalara uygulanan erken disfaji tarama ve rehabilitasyon protokolünün disfaji iyileşmesine ve gelişebilecek mortalite ve morbidite oranının azalmasına etkili olduğunu tespit ettik. Ayıca VKİ, inkontinans, oksijen ihtiyacı, dil, dudak, palatal hareketler, gag refleksi, afazi, NIHSS, Barthel ve FAS skoru gibi faktörlerin disfaji şiddetini; oral hijyen, geçirilmiş inme öyküsü ve inme tipinin ise disfaji prognozunu etkilediğini bulduk. Ankara Şehir Hastanesi İnme Hastalarında Disfaji Prokolünün kullanılması, akut inmeli hastaların disfaji yönetiminde optimum bir klinik değerlendirmeye, görüntüleme yöntemlerinin doğru ve etkin kullanılmasına, uygun diyet modifikasyonu ve rehabilitasyon programı ile hastaların takip edilerek mortalite ve morbiditenin azaltılmasına yardımcı olacağını düşünmekteyiz. Anahtar Kelimeler: disfaji, akut inme, erken disfaji rehabilitasyonu, klinik protokol