Annelerin emzirme yeterliliklerini ve başarısını etkileyen faktörler

Giriş ve Amaç: Anne sütü bebeğin büyüme ve gelişmesi için gerekli tüm besinleri içeren, olumlu etkileri yaşam boyu devam eden en uygun beslenme yöntemidir. İlk altı ay sadece anne sütü ile ardından iki yaş bitimine kadar ek besinlerle emzirmeyi sürdürmek ideal beslenmenin temel koşuludur. Bu çalışmanın amacı annelerin bebeklerini anne sütü ile beslemesini ve emzirme yeterliliklerini etkileyen faktörleri belirleyerek, anne sütü ile beslenmeye katkıda bulunmaktadır. Gereç ve Yöntem: Ağustos-Kasım 2019 tarihleri arasında Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nde takip edilen 1-6 aylık bebekleri olan toplamda 188 aileye anne ve bebeğe ait demografik özellikleri sorgulayan tanımlayıcı veri formu, Emzirme Öz Yeterlilik Ölçeği (kısa şekli) ve Doğum Sonrası Depresyon Tarama Ölçeği formu verilip doldurmaları istenmiştir. Bağımlı değişkenler emzirme öz yeterlilik düzeyi puanı ve Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Tarama Ölçeği (EDSDÖ) puanı olarak belirlenip sosyodemografik özellikleri, doğurganlık özellikleri, bebeğini besleme şekli, önceki emzirme deneyimi, eğitim alma durumu, emzirmeye başlama zamanı, kaç ay emzirmeyi sürdürmeyi planladığı, ek besin verme durumu, sosyal destek alıp almadığı gibi bağımsız değişkenlerin emzirme üzerindeki rolü araştırıldı. Bulgular: 37-42 gebelik haftası arasında doğan, bilinen konjenital hastalığı olmayan toplam 175 çocuk çalışmaya dâhil edildi. Çocukların yaş ortalaması 2,9 aydır. Annelerin %46,9'u, babaların%41,1'i üniversite ve üstü öğretim düzeyine sahiptir. Annelerin %38'i çalışmaktadır. Ailenin gelir düzeyi sorusunu ise çoğunluğu (%64,0) geliri giderine denk olarak yanıtlamıştır. Çalışmaya katılan çocukların %77,1'i planlı, %98,3'ü takipli gebelik sonrası doğduğu belirtildi. Tüm gebeliklerin %12,6'sında problem gözlendiği bildirildi. Gebeliğinde emzirme danışmanlığı alan 76 anne (%43,7); bu danışmanlıklarını sıklıkla sağlık personelinden (%84,7) aldıklarını ifade etmişlerdir. Çocukların doğum şekli %46,6'sı normal spontan vajinal doğum (NSVD), %53,4'ü sezaryendir (C/S). Çocukların %78,3'ü doğumdan sonra ilk bir saat içerisinde emzirilmiştir. Doğumdan sonra çocukların %18,3'üne anne sütünden önce başka besin verilmiştir. NSVD olan grupta ilk 1 saat içerisinde emzirmeye başlayanların yüzdesi %91,0 iken; C/S olan grupta bu yüzde %66,7'dir. NSVD olan grupta, C/S olan gruba göre ilk 1 saat içerisinde emzirme sıklığı istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksektir (p<0.001). Çalışmaya katılan çocukların beslenme şekli incelendiğinde; 0-2 aylık toplam 70 bebeğin 48'i (%68,6) sadece anne sütü ile beslenmektedir. Doğum sonrası annelerin %57,1'i emzirme danışmanlığı almıştır. Emzirme öz yeterlilik ölçeğini dolduran 164 annenin emzirme öz yeterlilik ölçeği puan ortalaması 60,5'tir. İlk çocuk olanlarda, olmayanlara göre emzirme öz yeterlilik ölçeği puanı istatistiksel olarak anlamlı derecede düşüktür (p=0,002). Emzirme öz yeterlilik puanı ile anne yaşı, gebelikte emzirme danışmanlığı alma, annenin eğitim durumu, bebekte problem olması, yardımcı kişi varlığı, anne çalışma durumu ve gebeliğin planlı olması açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunamadı. Edinburgh Depresyon Ölçeği puanı '12 ve altı' olanlarda, '13 ve üzeri' olanlara göre emzirme öz yeterlilik puanı ölçeği istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksektir (p=0.009). Edinburgh Depresyon Ölçeğinin anne eğitimi, anne yaşı, bebek sırası, baba tutumu, annede problem, bebekte problem, yoğun bakım yatışı, gebelikte problem, yardımcı kişi varlığı açısından karşılaştırılmasında istatistiksel olarak anlamlı derecede farklılık saptanmamıştır. Sonuç: İlk altı ay sadece anne sütü ile beslenme oranı %64,1'dır. C/S ile doğum sonrası emzirmeye başlamada gecikme, NVSD'ye göre daha fazladır. İlk sıra çocuk olmak ve Edinburgh Depresyon Ölçeği puanının yüksek olması emzirme öz yeterliliği puanının düşük olmasında etkilidir. Postpartum depresyon açısından riskli anneler taranmalı; bu annelerin takipleri yakından yapılmalıdır. Anahtar Kelimeler: Anne sütü, Emzirme öz yeterliliği, Postpartum depresyon