Antineoplastik ilaçlarla çalışan sağlık çalışanlarında güvenli çalışma ve antineoplastik ilaçlardan etkilenme durumunun değerlendirilmesi

Bu araştırmanın amacı, antineoplastik ilaçların yoğun olarak kullanıldığı birimlerde çalışan, sağlık çalışanlarında antineoplastik ilaçlarla güvenli çalışma durumunu belirlemek ve Comet test ile sağlık çalışanlarının antineoplastik ilaçlardan etkilenme durumunu değerlendirmektir. Bir üniversite hastanesinde en az bir yıldır antineoplastik ilaçların hazırlanmasında, uygulanmasında ve kontamine atıkların taşınmasında görevli 40 sağlık çalışanı olgu grubunu; bu olgularla yaş, cinsiyet ve sigara içme durumu bakımından birebir eşleşen ve kemoterapötiklere maruziyeti olmayan 40 sağlıklı birey kontrol grubunu oluşturmaktadır. Olgu ve kontrol gruplarının periferik kan lenfositlerinde DNA hasarı, "Comet" tekniği ile incelenmiştir. DNA hasarını değerlendirmek için kuyruk % DNA, kuyruk momenti ve olive kuyruk momenti olmak üzere üç parametre kullanılmıştır. Sağlık çalışanlarında antineoplastik ilaçlarla güvenli çalışma durumunu değerlendirmek için Polovich ve Clark tarafından geliştirilen Kemoterapötiklerin Güvenli Kullanım Anketi ve Tehlikeli İlaçların Güvenli Kullanımını Etkileyen Faktörler Modeli'nden yararlanılmıştır. Araştırmada, olgu ve kontrol grupları arasında DNA hasarı açısından anlamlı fark vardır; antineoplastik ilaçlara maruz kalan olgu grubunda kuyruk % DNA ve kuyruk momenti değerleri kontrol grubundan daha yüksek saptanmıştır ve aralarındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (sırasıyla p<0,001, p<0,05). Antineoplastik ilaçlarla çalışırken koruyucu önlemlerden eldiven kullanan sağlık çalışanlarında kullanmayanlara göre kuyruk % DNA değeri anlamlı olarak daha düşük saptanmıştır (p<0,05). Ayrıca çift eldiven, koruyucu önlük ve gözlük kullanan sağlık çalışanlarında her üç parametre kullanmayanlara göre daha düşük düzeydedir ancak aralarındaki fark anlamlı değildir. Antineoplastik ilaçlarla çalışan sağlık çalışanlarında eldiven en fazla kullanılan koruyucu önlemdir (%80,0); ancak çift eldiven, koruyucu önlük, gözlük ve maske kullanımı oldukça düşüktür. Özellikle ilaçların uygulanmasında görev alan sağlık çalışanlarının maruziyet bilgi düzeyi (ort±SS=11,0± 1,07, max=12 puan) (p<0,05) en yüksek olmasına rağmen ilaçların güvenli kullanımından aldıkları puan en düşüktür (ort±SS=1,17±0,57, hiçbir zaman kullanmam=0 ile her zaman kullanırım=5 arasında puanlanmaktadır) (p<0,001). Sonuç olarak, antineoplastik ilaçlara mesleki olarak maruz kalan sağlık çalışanlarında, DNA hasarı tespit edilebilir düzeylerdedir. DNA hasarına neden olan maruziyetlerin azaltılması ya da ortadan kaldırılması, ilaçların güvenli kullanım önerilerine uyulması ile mümkündür. Anahtar kelimeler: Sağlık çalışanları, antineoplastik ilaçlar, güvenli kullanım, DNA hasarı, Comet test