Aralık İlçesi Ağzı (Iğdır İli) (İnceleme, Metinler ve Söz Varlığı)

ÖZ:Bu çalışmada, Iğdır İli Aralık İlçesi ağzının ölçünlü Türkiye Türkçesinden farklı yönleri belirlenmiş ve ayırıcı özellikleri betimlenmiştir. Bunun yanında Aralık İlçesi Azerilerinin ağzı ile Azerbaycan yazı dilinin ortak özellikleri üzerinde durulmuştur. Çalışmamızın veritabanını, 2013-2014 yılları arasında Iğdır İli Aralık İlçesi ile beş Azeri köyünde yapılan, 16 saat 35 dakikalık ses kayıtlarından çözümlediğimiz metinler oluşturmaktadır. Çalışmanın “Giriş” bölümünde Iğdır İlinin adının anlamına ve kökenine, bölgenin tarihine ve buna bağlı olarak etnik yapısına, Iğdır İlinin coğrafî konumuna, nüfus yapısına, kültür ve sanatına da değinilmiştir. “Ses Bilgisi” ve “Şekil Bilgisi” bölümleri çalışmanın inceleme kısmıdır. Iğdır İli Aralık İlçesi ağzındaki bu bölümler, ses ve yapı özellikleri açısından sözlü derlemelerden oluşturulan metinlerin yazıya geçirilmesiyle hazırlanmıştır. İki bölümde de yazılı metinlerden alınan örneklerin yanına metin numaraları ve satır numaraları parantez içerisinde verilerek gösterilmiştir. Parantez içerisinde numarası verilmeyen örnekler ise metinlerimizde örneği olmayan ama bölge ağzında kullanımına rastladığımız yapılardır. “Sonuç” bölümünde Iğdır İli, Aralık İlçesi ağzının ayırıcı özellikleri özetlenip, Türkiye Türkçesi ağızları ve Standart Azerbaycan Türkçesi ile benzeşen tarafları üzerinde durulmuştur. “Metinler” bölümünde, derleme çalışmalarından elde ettiğimiz 16 saat 35 dakikalık ses kayıtlarından çözümlediğimiz 40 adet metin yer almaktadır. “Sözlük” bölümünde, metinlerde geçen kelimelerden Standart Türkiye Türkçesine göre önemli ses ve anlam farklılıkları gösterenlerle yazı dilimizde bulunmayanlar yer almaktadır. Sözlük bölümünden ayrı, “Söz varlığı” bölümü de açılarak bu bölümde metin dışı kalıp sözlerden de örneklere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Iğdır İli ağızları, Aralık İlçesi ağızları, Doğu grubu ağızları, Azerbaycan Türkçesi-Iğdır ağzı karşılaştırması.