Arap belâgatında inşâ-i talebî Nisâ, Mâide, En'âm sûreleri örneği

Kur'ân-ı Kerîm, eşsiz edebî özelliklere sahip mucizevî bir kitaptır ve nüzulünden itibaren ilim çevreleri onu dil ve belâgat açısından incelemişler, ondaki gizli anlamları gün yüzüne çıkarmanın sa'y-ü gayreti içerisinde olmuşlardır. Kur'ân-ı anlamanın ondaki belâğî nükteleri kavramaktan geçmesi noktasından hareketle, çalışmamızda Belâgat ilminin meânî kısmına ait olan talebî inşâ konusu incelenmekte ve talebî inşâ'yı oluşturan emir, nehiy, istifhâm (soru), temennî ve nidâ üslûplarının bu manada daha önce üzerinde çalışılmamış olan Nisâ, Mâide ve Enâm Sûrelerindeki âyetlerde mecâzî olarak işleniş biçimleri ele alınmaktadır. Çalışmamız bir giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında belâgat ilminin tarihî seyri ve kaynaklarından, belâgatla ilgili çalışmalar ve ekollerden, ayrıca belâgatın meâni, beyân ve bedi', kısımlarından bahsedilmektedir. Birinci Bölümde, haber ve inşâ-i gayr-i talebî (talep bildirmeyen inşâ) konularından kısaca bahsedilmekte, inşâ-i talebî (talep bildiren inşâ)'yi oluşturan emir, nehiy, istifhâm, temenni ve nidâ üslûpları ile bunların mecâzî anlamları ise, ayrıntılı bir biçimde sunulmaktadır. Diğer bölümlerde ise, sırasıyla Nisâ, Mâide, Enâm Sûrelerinde talebî inşâ unsurları âyet örnekleriyle incelenmektedir. Çalışmadaki hedefimiz, bu alanda bir boşluğu doldurup alandaki çalışmalara katkıda bulunmak ve bundan sonra yapılacak araştırmalara örneklik teşkil etmektir. Adı geçen sûreler incelendiğinde, belâğî özellikleri yoğun olarak taşıdıkları görülmüş inşâ-i talebî açısından bakıldığında emir, nehiy, temennî ve nidâ'nın, özellikle de istifham üslûbunun mecâzî anlamda sıklıkla kullanıldığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kur'ân-ı Kerim, Belâgat, Talebî İnşâ, Nisâ Sûresi, Mâide Sûresi, Enâm Sûresi.