Arkaik Dönemden Geç Roma Dönemine kadar Amisos

Bu çalışmada Karadeniz'in kuzey kıyılarında yaşamış olan yerli halklar ana hatlarıyla ele alınmış ve onların sosyal-siyasi hayatlarına değinilmiş, sonrasında bölgeye yapılan Yunan öncesi kolonizasyon hareketleri üzerinde durulmuştur. Bölgedeki kolonizasyon hareketlerini başlatıp devam ettiren ve yoğun olarak karşımıza çıkan Miletos kolonizasyon hareketleri incelenmiştir. Pontos ve Amisos adının kökeni araştırılarak bölgenin coğrafi yapısı irdelenmiştir. Amisos kentinin Grek kolonileri öncesine bakılarak, MÖ 6. yüzyıl içerisinde Miletoslu kolonistlerce kentin kolonize edilmesi, genişlemesi ve zamanla kentin yerleşim alanının farklı bir mevkiiye konumlandırılması arkeolojik verilerle desteklenerek ortaya konmuştur. Koloni öncesi Amisos halkına ilişkin yapılan değerlendirmelerle kentin Amisos adıyla birden ortaya çıkmamış olduğu tespit edilmiştir. Miletoslu kolonistlerce kentin kurulma aşamaları değerlendirilmiştir. Amisos'un kolonizasyonla ilişkili Arkaik Dönem'de ki yerleşimi olan Çakalca-Karadoğan Höyüğü kazılarında ele geçen Attika üretimi siyah firnisli seramik parçaları katalog olarak işlenmiştir. Çalışmada Attika üretimi olan farklı seramik parçasına da yer verilerek konu pekiştirilmeye çalışılmıştır. Kentin, ilk temellerinin atıldığı yaklaşık MÖ 600'lerde Miletoslu kolonistlerce Amisos kentleşme sürecine girmiştir. Yaklaşık iki yüzyıl boyunca Çakalca-Karadoğan Höyüğü'ndeki yerleşim alanında bulunan kent yaklaşık 16 km doğusundaki Toraman Tepe ve çevresine konumlandırılarak ikinci temellerinin atıldığı çıkarımında bulunulmuştur. Kentin Arkaik Dönem'den Bizans Dönemi'ne dek ele geçen mimari kalıntıları, mezar yapıları ve buluntularının varlığı bu çıkarımı yapmamıza imkan sunmuştur. Pontos Bölgesi'nde önemli bir ticaret merkezi konumuna ulaşan Amisos'un Mithradates Krallığı zamanında yani Helenistik Dönem'de ki siyasi yapısı ortaya konmuştur. Devamında kentin Roma İmparatorluk Dönemi ile Bizans Dönemi'ndeki siyasi, sosyal yapısı verilmiştir. Bizans Dönemi'nin sonlarına dek kentin merkezi olarak buranın iskan edildiği çıkarımında bulunulmuştur. Ayrıca bu dönemlerde kentin önemli bir birimi olan nekropolü ve nekropolün yayılım alanına değinilerek mezar yapılarına, tiplerine ve kentin mezar geleneğine ilişkin çeşitli çıkarımlar yapılmıştır.