Askerî divanı (metin-inceleme)

Bu çalışmada Farsça ve Türkçe şiirlerinden anlaşıldığı kadarıyla XVI. yüzyıl Kânûnî Sultan Süleyman dönemi şairlerinden biri olan Askerî'nin Divanı incelenmiş ve edisyon kritikli metni hazırlanmıştır. Eserin edisyon kritikli metni hazırlanırken Süleymaniye Kütüphanesi, Cârullah Efendi Kısmı'nda bulunan 1668 kayıt numaralı tek yazma nüshadan faydalanılmıştır. Geniş bir hacime sahip olmayan ve 36 varaktan oluşan Askerî'nin müretteb divanında; 1b-33b varakları arasında sırasıyla Farsça 1 kaside, 94 gazel, 2 rubâî, 122 beyitlik bir sâkinâme ve divânın 33b-36b varakları arasında 8 adet Çağatayca manzume bulunmaktadır. Hayatı hakkında kaynaklarda bulunan bilgiler yok denecek kadar azdır. Ancak Farsça ve Türkçe şiirleri onun hayatı ve şairliği hakkında bize bazı ipuçları vermektedir. Bu ipuçlarına göre Askerî muhtemelen Kânûnî Sultan Süleyman döneminde Orta Asya'dan sultanı görmek ve ona hizmet etmek amacıyla İstanbul'a gelmiştir. Bir süre İstanbul'da kalmış ve sultana sunulmak üzere bu divanı tertib etmiştir. Hatta şiirlerinde Kânûnî Sultan Süleyman'ı görebildiğini de dile getirmektedir. Osmanlı şiirine dair kaynaklarda Askerî mahlaslı bazı şairler karşımıza çıkmış olsada çalışmamıza konu olan Askerî mahlaslı şair ile kaynaklarda geçen Askerî mahlaslı şairlerin farklı kişiler olduğunu bize düşündüren bazı önemli sebepler mevcuttur. Bu sebepler çalışmamızda detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Askerî'nin divanı incelendiğinde şiirlerinde divan şiirine ait pek çok unsuru ustalıkla kullandığı gözlemlenmektedir. Akıcı üslubu, gazellerinde dikkat çeken iç kafiyeler ve sanatlı ifadeleri onun başarılı bir XVI. Yüzyıl Osmanlı şairi olduğunu bize hissettirmektedir. Çalımamız bir giriş ile dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm, Askerî'nin yaşadığı dönem ve coğrafyada siyasî ve edebî durumu; ikinci bölüm, Askerî'nin hayatı ve edebî yönü; üçüncü bölüm, Askerî Divanı (inceleme-tercüme); dördüncü ve son bölüm de Askerî Divanı (metin) bölümlerinden ibarettir.