Askeri örgüt bağlamında insan kaynakları yönetiminin ölçüm ve değerlendirilmesine ilişkin model önerisi

Modern yönetimde stratejik yönetim ve SİKY gibi kavramların ivme kazanması ile son 30 yıllık dönemde İK ölçme ve değerlendirme çabaları klasik dönemden farklılaşmıştır. Yeni dönem ölçme çabaları örgütsel hedef ve vizyonu destekleyici niteliktedir ve ölçmede katma değer yaratan uygulama ve sistemlerin değerlendirilmesini ön plana çıkarmaktadır. İnsan Kaynakları Yönetim işlev ve uygulamalarının tüm örgütler için olduğu gibi ulusal askeri bağlam için de önemi her geçen gün artmaktadır. Zira, savunmada gelişen teknolojileri yönetebilecek yetkinlikte insan gücüne sahip olmak, bu gücü idame edebilmek ve geliştirebilmek, ulusal güvenliği sağlamaya yönelik stratejik hedeflerin gerçekleştirilmesi için gereklidir. Nitelikli insan gücü yapısı, doğru İK mimarisinin tesisini, İK mimarisinin alt unsurları olan İK sistemi, çalışan davranışları ve İK uygulamalarının doğru uygulanmasını ve sürekli bir performans takibini gerektirmektedir. Kâr amaçlı örgütler için olduğu gibi, askeri bağlam için de İK uygulamalarının performansının ölçülmesi ihtiyacı bulunmaktadır. Bu bağlamda tez çalışmasının konusu "Askeri örgüt bağlamında İKY ölçme ve değerlendirme modeli geliştirilmesi" olarak belirlenmiştir. Ana araştırma sorusu, askeri bağlamda İKY ölçme ve değerlendirme modelinin (İK Karnesi'nin) nasıl oluşturulacağına ilişkindir. "Nasıl" ve "Ne" sorularına yanıt bulmayı amaçlayan araştırmada ana yöntem olarak keşfedici örnek olay araştırma yönteminden istifade edilmiştir. Çalışma birbirinin devamı niteliğinde üç aşamada yürütülmüştür. Becker vd.(2001) tarafından önerilen ölçüm modeli geliştirme safhaları esas alınarak yürütülen çalışma hem nitel hem de nicel analiz yöntem/tekniklerini içinde barındırmaktadır. Araştırmanın hedef kitlesini ilk-orta-üst düzey İK yöneticileri ile İK proje ve eğitim uzmanları oluşturmaktadır. Anket çalışmlarının analizinde SPSS 22 paket programında istifade edilmiştir. İlk araştırmada "Askeri bağlamda strateji haritası nasıl oluşturulmalıdır?" sorusuna yanıt aranmıştır. Üç alt safhada yürütülen araştırmada "Doküman Analiz Tekniği" uygulanmış ve askeri bağlam politika dokümanları ve mevzuat incelenmiştir. İçerik düzeyinde yapılan analiz neticesinde askeri bağlam misyon ve vizyonuna esas teşkil eden üç ana hedefin dört İK hedefi ile desteklendiği tespit edilmiştir. Askeri bağlam İK uygulamalarının neler olduğu ve bunların hedeflenen İK sonuçlarına ne düzeyde katkı sağladığının tespiti ikinci araştırma dahilinde incelenmiştir. Toplam 246 katılımcının anket sorularına verdiği yanıtlar "Keşfedici Faktör Analizi" tekniği kullanılarak analiz edilmiş, sonuçta 41 madde ve 9 boyuttan oluşan "Değer yaratan İK uygulamaları" tespit edilmiştir. Ulaşılan 9 boyut SİKY'de sıklıkla telafuz edilen yatay uyumu destekleyen birbiri ile ilişkili maddeleri içinde barındırmaktadır. Güvenirlik ve geçerlilik analizleri ile de test edilen boyut ve maddeler askeri bağlam için değer yaratan uygulamalar olarak değerlendirilmiştir. Araştırma-3 "Askeri bağlamda, İK verimlilik/etkinlik ölçütleri nelerdir?" sorusuna yanıt aramıştır. Kuramsal çerçeve bölümünde de tartışılan ve bugüne kadar akademisyenlerce farklı kaynaklarda önerilen verimlilik ölçütleri bir araya getirilerek envanter oluşturulmuş, öncelikle askeri bağlam İK uzmanlarının sonrasında 204 katılımcının değerlendirmelerine sunulmuş, sonuçlar temel istatistik analizler ve fark analizleri ile test edilmiştir. Ölçütlerin tespiti ve önceliklendirmesi aşamalarını da içinde barındıran Araştırma-3 sonucunda 9 boyut ve 36 maddeli "İK Verimlilik Ölçütleri" modeline ulaşılmıştır. Becker vd.(2001) tarafından önerilen ölçüm modeli oluşturma aşamaları dikkate alınarak yürütülen çalışmada tüm bulgular biraraya getirildiğinde "Askeri Bağlam İK ölçme ve değerlendirme modeli"nin iki bileşen ve 18 boyuttan oluştuğu tespit edilmiştir. Elde edilen modelin müteakip dönemlerde farklı bağlamlarda yürütülecek çalışmalara ilham sağlayacağı, özellikle askeri bağlam İK yönetici ve denetçilerine uygulamada pratik sonuçlar sağlaması bakımından faydalı olacağı değerlendirilmektedir.