Atatürk Baraj gölündeki bazı tatlısu balıklarının total lipit ve yağ asitlerinin mevsimsel değişimi

Bu çalışmada, Cyprinus carpio, Tor grypus ve Silurus triostegus'un kas, karaciğer ve gonatlarının total lipidi ile fosfolipit ve triaçilgliserol fraksiyonundaki yağ asidi bileşiminin, eşeye ve mevsime bağlı değişimleri araştırılmıştır. Balık örnekleri Atatürk Baraj Gölü'nden Mayıs 2008-Mart 2009 tarihlerinde ikişer aylık periyotlarla alınmıştır.C. carpio, T. grypus ve S. triostegus'un total lipit içeriği yıl içinde dişilerin kas dokusunda % 0.53-4.88, erkeklerin kas dokusunda % 0.41-5.31, dişilerin gonatlarında % 0.54-5.04, erkeklerin gonatlarında % 0.97-4.62, dişilerin karaciğerinde % 0.74-4.84, erkeklerin karaciğerinde % 0.50-3.71 aralığında değişmiştir. T. grypus kaslarının, S. triostegus ve C. carpio'ya oranla daha fazla total lipit içerdiği saptanmıştır. Üç balık türünün dokularındaki total lipit miktarı; üreme zamanı ve mevsime bağlı olarak değişiklik göstermiştir. Örneğin, C. carpio ve S. triostegus dişi bireylerinin kaslarında total lipit içeriği, yumurtlamadan sonra haziran ayında azalmıştır. Üç balık türünün karaciğerindeki total lipit miktarı, ocak ve eylül aylarında azalmıştır. S. triostegus'un karaciğer total lipit miktarı, aynı türün kas dokusundan daha fazla; T. grypus karaciğer total lipit miktarı ise aynı türün kas dokusundan daha az lipit içermiştir. C. carpio ve T. grypus'un her iki eşeyinde gonat total lipit miktarı eylül ayında artmıştır.Balıkların; kas, gonat ve karaciğerlerindeki total lipit ile fosfolipit ve triaçilgliserol fraksiyonlarındaki yağ asidi içerikleri; yağ asidi standartları kullanılarak, gaz kromatografi ile belirlenmiştir. Bu çalışmada, ?SFA (Saturated Fatty Acids: Doymuş Yağ Asitleri), ?MUFA (Monounsaturated Fatty Acids: Tekli Doymamış Yağ Asitleri) ve ?PUFA (Polyunsaturated Fatty Acids: Aşırı Doymamış Yağ Asitleri) düzeylerinin, balık türleri ve aynı balığın dokuları arasında değiştiği belirlenmiştir. Üç balık türünün dokularından ekstrakte edilen total lipitlerinde SFA oranı % 24.02-46.06, MUFA % 12.08-46.83 arasında değişmiştir. Dokuların total lipidinde PUFA yüzdesi, % 21.55-60.94 arasında bulunmuştur.Üç balık türünün karaciğerindeki total lipidin ?PUFA yüzdeleri, aynı balıkların kaslarından daha yüksek bulunmuştur. Tüm mevsimlerde, C. carpio, S. triostegus ve T. grypus'un doku lipitlerindeki total lipit, fosfolipit (PL) ve triaçilgliserol (TAG) fraksiyonlarındaki SFA, MUFA ve PUFA dağılımları farklı bulunmuştur. Triaçilgliserol, fosfolipide oranla daha az oranda PUFA, daha fazla oranda MUFA ve SFA; TAG ile karşılaştırıldığında PL daha fazla oranda PUFA ve daha az oranda MUFA ve SFA içermiştir.Gaz kromatografi sonuçlarına gore; balıkların kas, gonat ve karaciğer gibi dokularında doymuş yağ asitlerinden lavrik asit (12:0), tridekanoik asit (13:0), miristik asit (14:0), pentadekanoik asit (15:0), palmitik asit (16:0), heptadekanoik asit (17:0) ve stearik asit (18:0); tekli doymamış yağ asitlerinden palmitoleik asit (16:1n-7), oleik asit (18:1n-9) ve eikosenoik asit (20:1n-9); aşırı doymamış yağ asitlerinden linoleik asit (18:2n-6), linolenik asit (18:3n-3), eikosatrienoik asit (20:3n-6), arakidonik asit (20:4n-6), eikosapentaenoik asit (20:5n-3), dokosapentaenoik asit (22:5n-3) ve dokosaheksaenoik asitler (22:6n-3) tespit edilmiştir. Tüm mevsimlerde üç balık türünün dokularındaki total lipitlerde SFA içinde temel bileşen 16:0 (% 15.61-31.83), tekli doymamış yağ asitleri içinde 18:1n-9 (% 8.83-33.64), PUFA içinde 22:6n-3 (% 4.42-27.08) ve 20:5n-3 (% 1.74-9.21)'tir.C. carpio, T. grypus ve S. triostegus'un dokularında yüzde dağılımda en fazla bulunan yağ asitlerinin oranları; üreme zamanı, sıcaklık ve mevsime bağlı olarak değişmiştir. Üç balık türünün her iki eşeyinin kas total lipidindeki 16:0 yüzdesinin, diğer aylarla karşılaştırıldığında haziran ve eylül aylarında daha yüksek olduğu; buna karşılık 22:6n-3 yüzdesinin, diğer aylarla karşılaştırıldığında mayıs ayında düşük olduğu bulunmuştur.C. carpio ve T. grypus'un kas lipitlerinin PL fraksiyonunda ?SFA ve 16:0'ın oranın yumurtlama öncesi dönem olan mart ayında düştüğü, buna karşılık üç balık türünde ?SFA ve 16:0 oranın yumurtlama sonrası eylül ve kasım aylarında yüksek olduğu belirlenmiştir.Çalışılan türlerin her iki eşeyinin total lipitlerinde n-3/n-6 oranı; kasta 1.15-4.05, karaciğerde 1.30-3.50, gonatlarda 1.22-3.79 aralığında tespit edilmiştir. C. carpio ve S. triostegus ile karşılaştırıldığında, T. grypus'un kaslarında n-3/n-6 oranının daha yüksek olduğu bulunmuştur.Üç balık türünün dokularındaki TAG ve PL yağ asidi kompozisyonları farklı bulunmuştur. Triaçilgliseroller; yüksek oranda MUFA, 16:0, 16:1n-7, 18:2n-6 ve 18:3n-3; fosfolipitler ise yüksek miktarda PUFA, 20:3n-6, 20:4n-6, 20:5n-3, 22:5n-3, 22:6n-3 ve SFA'ler içinde 18:0 içermiştir.