Atatürk'ün sosyal değişim politikaları içerisinde "Soyadı Kanunu" ve yankıları

Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı'ndan mağlup bir şekilde ayrılmış ve Mondros Mütarekesini imzalamıştır. Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasının ardından, antlaşmanın 7. ve 24. Maddeleri gereği Türk yurdu İtilaf Devletleri tarafından yer yer işgale başlamıştır. İşgaller karşısında bölgesel direniş cemiyetleri kurulmuş, İstanbul ve Anadolu'da çok sayıda miting ve gösteri düzenlenmiştir. Mütareke imzalandığı zaman Suriye Cephesi'nde Yıldırım Orduları Gurup Komutanı olarak görev alan Mustafa Kemal Paşa, Yıldırım orduları dağıtıldıktan sonra, İstanbul'a geri çağrılmış ve altı ay boyunca burada kalmıştır. İstanbul'da vatanın kurtulması çareleri için çeşitli girişimlerde bulunmuşsa da altı aylık süreçte bir sonuca varılamamıştır. Vatan topraklarının işgal güçlerince paylaşılmasını önlemek üzere Anadolu'ya geçmenin yollarını aramaya başlamıştır. Samsun civarında meydana gelen olayların incelenmesi için kendisine IX. Ordu Müfettişliği görevinin verilmesi üzerine bölgeye giderek, Milli Mücadele döneminin hazırlık çalışmalarına başlamıştır. Ulusal güçleri birleştirmek, ulusal bağımsızlık ve ulusal egemenlik düşüncelerini birlikte gerçekleştirmek için harekete geçmiştir. Mustafa Kemal Paşa, daha Milli Mücadele sürecinde iken, savaşı kazandıktan sonra gerçekleştirmek istediği yenilikleri, savaş kazanılıp Cumhuriyet ilan edildikten sonra vakti ve fırsatı geldiğinde birer birer gerçekleştirmiştir. Cumhuriyet'in ilan edilmesinin ardından gerçekleştirilen yenilik ve düzenlemelerde temel esas, devlet ve toplumun çağdaş bir hale getirilmesi olmuş, Türk toplumunun çağdaş batı uygarlığını yakalayabilmesi amaçlanmıştır. Bunun başlangıç noktası Batılılaşmak olmuş, Osmanlı Devleti'nden kalan çağın gerisindeki kurum ve kurallar kaldırılmış, yerine çağdaş bir devlette olması gereken kural ve örgütler yerleştirilmiştir. Çağdaşlaşma gerçekleştirilirken, bazı temel ilkeler benimsenmiştir. Toplum düzeni ve yaşantısının belirlenmesinde esas alınan ilke halkçılık olmuştur. Bu ilke doğrultusunda yapılan düzenlemelerden birisi Soyadı Kanunu'dur. Bu kanunun uygulanmaya konulmasında temel amaç, eşitsizliklerin ortadan kaldırılması, ayrımcılığın giderilmesi ve bürokratik işlerin gerçekleştirilmesinde kolaylık olmuştur. Bu doğrultuda Osmanlı döneminde kullanılmakta olan unvan ve lakaplar kaldırılmış, yerine herkesin öz Türkçe bir soyadı alması yasal zorunluluk haline gelmiştir. Bu tezin çalışma konusu kapsamında, birinci bölümde ilk olarak Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu, Osmanlı Devleti'nden devralınan yapı ve yeni kurulan Cumhuriyet Türkiye'sinde Atatürk'ün devrim programı ele alınmıştır. Halkçılık prensibi ve bu doğrultuda sosyal alanda yapılan devrimlere değinilmiştir. Tez'in ikinci bölümünde Soyadı Kanunu ile ilgili Muğla Milletvekili Nuri Bey tarafından hazırlanan kanun tasarısının meclise sunulması ve tasarı maddelerinin Meclis Genel Kurulu'nda müzakeresi TBMM Zabıt Cerideleri incelenerek sunulmuş, kanunun amacı ve kabulü ile Soyadı Nizamnamesi'ne yer verilmiştir. Tez'in üçüncü ve son bölümünde Mustafa Kemal Paşa'ya Atatürk soyadının verilmesi ve Mustafa Kemal Paşa'nın soyadı verdiği şahıslar üzerine yapılan çalışmalara yer verilmiştir. Ayrıca soyadı seçmek için uygulanan yöntemler, soyadı alma işinin hızlanması ve sonrasında yaşanan karışıklıklar, soyadı almayanlara uygulanacak cezalar ve Soyadı Kanunu'nu tamamlayıcı nitelikte olan lakap ve unvanların kaldırılması ile ilgili kanuna yer verilmiş, Soyadı Kanunu'nun basındaki akisleri, dönem gazetelerinden elde edilen haberlerle ele alınmıştır.