Depresyon ve anksiyetede otobiyografik bellek: Benzerlikler ve farklılıklar ile erken dönem uyumsuz şemaların, ruminasyon ve bilişsel kaçınmanın etkileri

Bu tez çalışması, öncelikli olarak depresyon ve anksiyetede otobiyografik bellek özelliklerinin nasıl benzeştiklerini ve farklılaştıklarını araştırmayı amaçlamıştır. İkinci bir amaç; erken dönem uyumsuz şemalar, kaçınma ve ruminasyonun birbirleriyle ve de depresyon ve anksiyete ile ilişkilerini incelemektir. Bir diğer hedef; erken dönem umutsuz şemalar, kaçınma ve ruminasyonun otobiyografik bellek özellikleri üzerindeki etkilerinin ele alınmasıdır. Son olarak, bu araştırma şema vinyetleri yoluyla şema aktivasyonu ve şema aktivasyonun otobiyografik bellek özellikleri üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi şeklinde özetlenebilecek keşif amaçlı bir değerlendirmeyi de kapsamaktadır. Sıralanan amaçlar doğrultusunda üç ayrı çalışma gerçekleştirilmiştir. Çalışma I'de, şema vinyetleri geliştirilmiş ve bu vinyetlerin manipülasyon becerileri deri iletkenliği tepkisini ölçen bir psikofizyolojik ölçüm aracı yardımıyla sınanmıştır. Çalışma II'de, erken dönem uyumsuz şemalar ile ruminasyon ve kaçınma eğilimleri arasındaki ilişkileri incelemek için 918 üniversite öğrencisinden oluşan geniş bir örneklemden veri toplanmıştır. Aynı zamanda, Çalışma II depresyon ve anksiyete açısından bir tarama çalışması işlevi görmüştür. Buna bağlı olarak dört grup (klinik olmayan depresyon, klinik olmayan kaygı, klinik olmayan komorbid ve control grupları) oluşturulmuş ve bu gruplara yerleşen katılımcılar Çalışma III'e davet edilmişlerdir. Çalışma III'te, 118 katılımcı bireysel olarak laboratuvar ortamında test edilmiştir. Bu aşamada kelime ipuçlarına dayalı bir otobiyografik bellek testi, kelimelerin rastgele sıralandığı iki bölüm şeklinde uygulanmıştır. Testin iki bölümü arasında şema aktivasyonu için Çalışma I'de geliştirilmiş olan manipülasyon, şema vinyetleri yoluyla gerçekleştirilmiştir. Grupların otobiyografik bellek anılarının doğası, içeriği ve perspektifi açısından benzerlik ve farklılıkları ile şema aktivasyonunun bu değişkenler üzerindeki etkisi incelenmiştir. Bulgular otobiyografik bellek anılarının özellikleri açısından gruplar arasında anlamlı farklar olduğunu göstermiş ve komorbiditedeki ilgi çekici başkalaşmaları ortaya koymuştur. Şema vinyetlerinin dominant şemaların aktivasyonu konusunda başarılı araçlar oldukları gösterilse de şema aktivasyonunun otobiyografik bellek özellikleri üzerinde herhangi bir etkisi gözlenmemiştir. Ek olarak, bulgular belirli şemalar ile otobiyografik bellek anılarının özellikleri arasında anlamlı ilişkiler olduğunu göstermiş; ayrıca, bireylerin ruminasyon ve kaçınma eğilimlerini anlamada erken dönem uyumsuz şemaların muhtemel rolüne işaret etmiştir.