Avrupa Birliği'nde sosyal güvenliğin koordinasyonu: Türkiye'de aile yardımlarının analizi

Avrupa Birliği, sosyal güvenlik alanında yaptığı düzenlemelerde ülkelerin sosyal güvenlik sistemlerine müdahale etmeksizin, koordine etmeyi amaçlayan bir yöntem izlemektedir. Bu yöntem, 3/58 sayılı tüzükle başlayan ve günümüzde 883/2004 sayılı tüzük ile uygulanmaya devam eden sosyal güvenlik koordinasyonunu ifade etmektedir. Koordinasyon tüzükleri, kişinin serbest dolaşım sırasında ikamet, çalışma gibi durumlar karşısında sosyal güvenlik hakkı noktasında bir hak kaybına uğramaması adına hangi ülke mevzuatının geçerli olacağını tespit etmektedir. Bununla birlikte, koordinasyonun kimleri kapsayacağına ve hangi sosyal risklerin koordinasyon tarafından güvenceye alınacağına da yer vermektedir. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)'nun 102 sayılı Sosyal Güvenliğin Asgari Normları Sözleşmesi'nde sayılan sosyal güvenlik risklerini kapsamına dâhil eden koordinasyon tüzüklerinin maddesel kapsamından birini de aile yardımları oluşturmaktadır. Çağdaş sosyal güvenlik sistemlerinde uygulama alanı bulan aile yardımları kimi ülkelerde sosyal sigorta kolu olarak uygulanmakta iken kimi ülkelerde sosyal yardımlar şeklinde sağlanmaktadır. Türkiye ise ILO'nun 102 sayılı sözleşmede saydığı ve 883/2004 sayılı tüzüğün de kabul ettiği sigorta kollarından aile yardımlarına sosyal güvenlik sisteminde yer vermemekle birlikte, birtakım uygulamalar ile aile yardımlarını sağlamaya çalışmaktadır. Ayni ve nakdi yardımlar şeklinde yürütülmeye çalışılan aile yardımları, Türkiye'de büyük ölçüde sosyal yardımlar çatısı altında yer almaktadır. Avrupa Birliği üyesi ülkelerin aile yardımlarına yönelik sosyal güvenlik haklarının ihracında koordinasyon tüzükleri yol gösterici konumda iken, üye olmayan Türkiye'nin bu noktada başvurduğu araç ikili sosyal güvenlik sözleşmeleridir. Çalışmamızda Türkiye'deki aile yardımları, mevcut durumda ikili sosyal güvenlik sözleşmeleri çerçevesinde ele alınmakta olup, olası üyelik durumunda ise Avrupa Birliği'nde sosyal güvenliğin koordinasyonunun sağlandığı 883/2004 sayılı tüzük çerçevesinde değerlendirilmektedir.