Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ışığında çevre hakkı

20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren hız kazanan sanayileşme ve kentleşme süreci, doğal kaynakların aşırı tüketilmesine ve çevre sorunlarının derinleşmesine neden olmuştur. Bu gelişmeler, çevrenin yalnızca ekolojik değil, aynı zamanda hukuki ve insan hakları boyutuyla da ele alınmasını zorunlu kılmıştır. Bu çalışma, çevre hakkını Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararları ışığında ele almaktadır. Çalışmada ilk olarak çevre kavramı, çevre sorunları, çevre hukukunun amacı ve temel ilkeleri açıklanmış; çevre hakkının bir insan hakkı olarak gelişimi incelenmiştir. Bu bağlamda, çevre hakkının uluslararası hukukta ve Türkiye'de anayasal düzeydeki yeri değerlendirilmiştir. Çalışmanın ana eksenini oluşturan bölümde ise, AİHM'in çevreyle ilgili şikâyetleri hangi haklar kapsamında incelediği ortaya konulmuştur. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) çevre hakkını açık bir şekilde düzenlememesine rağmen, Mahkeme; yaşam hakkı, özel ve aile hayatına saygı hakkı, mülkiyet hakkı, adil yargılanma ve etkili başvuru hakkı gibi maddeler aracılığıyla çevreyi dolaylı biçimde koruma altına almaktadır. Ayrıca, iklim değişikliği ve kitlesel çevre davaları bağlamında Mahkeme'nin bireysel mağduriyet temelli yaklaşımının sınırlılıkları da değerlendirilmiştir. Bu çerçevede, çevre hakkının açıkça tanınması ve uluslararası hukukta güçlü koruma mekanizmalarının oluşturulması gerektiği vurgulanmıştır.