Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi bağlamında hakların askıya alınması ve olağanüstü hal

Günümüzde insan hakları terimi, hukuki bağlamın yanında gündelik hayatta da sıklıkla kullanılmaktadır. Bu husus da hangi hakların insan hakları kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine ilişkin bir soruna yol açmaktadır. Nitekim kimi yazarların da insan hakları enflasyonu dediği bu durumun açıklığa kavuşturulması önemlidir. Zira hakların yahut yükümlülüklerin askıya alınmasının anlaşılabilmesi için hak ve insan hakları kavramlarının tanımlarına yer verilmesi gerekmektedir. Olağanüstü hâl kavramı da, çalışmamız bağlamında detaylı bir şekilde yer verilmesi gereken bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Nitekim olağanüstü halin düşünsel ve hukuki temelleri, olağanüstü hâlin kuramsal yapısını anlamak açısından önem taşımaktadır. Birçok devlet, farklı sebeplerle olağanüstü hâl uygulamasına başvurmakta ve olağanüstü birtakım tedbirler almaktadır. Olağanüstü halde alınan olağanüstü tedbirlere ilişkin olarak AİHM, devletlere takdir marjı tanımakta ise de gerek olağanüstü hâl ilanını gerek alınan tedbirleri denetlemektedir. Bu anlamda Anayasa Mahkemesi (AYM), öncelikle müdahalenin mevcudiyetine bakmakta ve müdahalenin varlığı sonucuna varması halinde sonra bu durumu Anayasa'nın 15. maddesi çerçevesinde değerlendirmektedir. AİHM ise, öncelikle ulusun tamamını tehdit eden bir tehlikenin varlığını aramaktadır. Bunun yanında alınan tedbirlerin olağanüstü halin gerekleriyle orantılı olup olmadığını değerlendirmektedir. Bu değerlendirme sırasında AİHS m. 15'te sayılan diğer şartların yerine getirilip getirilmediği de denetlenmektedir.