Aydın'da bazı börülce (Vigna sinensis L.) ekotiplerinde yabancı tozlanma oranlarının belirlenmesi

Bu çalışmada, bazı yerel börülce ekotiplerinde bulunduğumuz ekolojide doğal yabancı tozlanmanın kaç metreye kadar gerçekleşebildiğinin ve oranlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöreden daha önce toplanmış yerel ekotiplerden iki tanesi ile çalışmaya başlanmıştır (15 kod no'lu beyaz tohumlu ana ve KK kodlu siyah tohumlu baba ekotip olarak). Çalışmanın tekrarında bir yerel ekotip daha (19 kod no'lu kahverengi tohumlu baba ekotip olarak) dahil edilmiştir. Yabancı tozlanma mesafelerinin belirlenmesi için morfolojik markörlerden yararlanılmıştır. Bunun için, IBPGR'nin börülce deskriptöründe tanımlanan bazı karakterler baz alınmıştır. Gözlem ve ölçümler, bu deskriptöre göre yapılmıştır. Denemenin birinci adımında (2005 yılı), yabancı tozlanmanın olması durumunda, hangi yöne ve hangi uzaklığa kadar yabancı tozlanmanın olabildiği konusunda bilgi alabilmek amacıyla, bitkiler belirlenen özel düzende yetiştirilerek açık tozlanmaya bırakılmıştır. Denemenin ikinci adımında ise (2006 yılı), birinci adım çalışmasında açık tozlanma ile elde edilen (F1 olma ihtimali olan) tohumlar, ikinci generasyon olarak yetiştirilmiş ve gözlemler yapılmıştır. Takip eden iki yılda (2006 ve 2008) deneme tekrar edilmiştir. Elde edilen bulgular NTSYSpc 2.2 versiyonunda kümeleme analizi ve PCA analizine tabi tutulmuştur. Bitkilerden baba ekotiplerle aynı kümeye giren, dolayısıyla yabancı tozlanmanın olduğu bitkiler tespit edilmiştir. Denemenin ilk yılında (2005), yabancı tozlanma kuzey, güney, doğu ve batıda sırasıyla 23m, 32m, 18m ve 21m'ye kadar; aynı çalışmanın tekrarında (2007) ise kuzey, güney, doğu ve batıda sırasıyla 8m, 5m, 4m ve 17m'ye kadar gerçekleşmiştir. İki yıl arasındaki yabancı tozlanmanın gerçekleştiği mesafe farklılığının ekolojik faktörlerden (özellikle sıcaklık ve nem düzeyleri) ve yüksek sıcaklığın baskıladığı böcek aktivitesindeki azalmalardan kaynaklandığı düşünülmektedir. Doğal yabancı tozlanma oranlarının belirlenmesiyle ilgili olarak, tohum renklerinin kalıtımıyla ilgili verilerden istifade edilmesi öngörülmüşse de, çok net verilere ulaşılamadığından, yabancı tozlanma oranları konusunda güvenilir sonuçlar elde edilememiştir.