Aydın İli ve Çevresindeki Tahtacı Türkmenlerinin Ağzı (İnceleme, Metinler, Sözlük)

ÖZ: Bu çalışmada, oluşturulan metinlere dayanılarak Aydın ili ve çevresindeki Tahtacı Türkmenleri’nin ağız özellikleri çıkarılmaya çalışılmıştır. Tahtacı Türkmenleri’nin ses, yapı özellikleri incelenmiş ve söz varlığı üzerinde durulmuştur. Bunun için Tahtacı Türkmenleri’nin bulunduğu on üç yerleşim biriminden derleme yapılmış, buralardan yirmi saati aşkın ses kaydı yapılmış ve bu ses kayıtlarından iki yüz yirmi sayfa metin çıkarılmıştır. Bu metinler çalışmanın veritabanını oluşturmuştur. Ses ve yapı özellikleri bakımından Tahtacı Türkmenleri’nin ağzı Anadolu’da Batı grubu ağızlarıyla örtüşmektedir. Sözcük bünyesi ve eklerde /r/ asli ünsüzü korunmaktadır. Ön ses o- > i- değişimi kalın ünlülü sözcüklerde Batı grubu ağızlarıyla ortak olan özelliğidir. /–r-,-r/ sesinin erimesi Batı grubunda görülen bir özelliktir. Yapı açısından adıl kaynaklı kişi eki beklenen çekimlerde iyelik kaynaklı kişi ekinin de kullanılıyor olması, Batı ağız grubunun bir özelliğidir. Tahtacı Türkmenleri’nin ağzında {–dur} bildirme ekinin Eski Anadolu Türkçesindeki gibi dar-yuvarlak ünlülü kullanılması da Tahtacı Türkmenleri’nin ağız özelliklerinden bir tanesidir. Tahtacı Türkmenleri’nin ağzında Aydın ilinin genel ağız özelliklerinin etkisi görülse de, bu yörenin ağzından farklılaşan kendine özgü ağız özellikleri bulunmaktadır. Bu nedenle Tahtacı Türkmenleri’nin ağzı Batı grubunun bir alt grubunda yer alabilir. Batı Anadolu’da belirtme yerine yönelme, yönelme yerine de belirtme kullanılır. Bu kullanım Tahtacı Türkmenleri’nin ağzında görülmemektedir. Anadolu’nun değişik yörelerinde yaşayan Tahtacı Türkmenleri’nin ağız özellikleriyle Aydın ili ve çevresinde bulunan Tahtacı Türkmenleri’nin ağzında pek çok ortaklık bulunmaktadır. Anadolu’daki bütün yörelerde Tahtacı Türkmenleri’nin ağı özelliklerinin çıkarılması Anadolu ağızları atlasının hazırlanması için önem taşımaktadır.