Aynî ve Keşmirî'nin Sahih-i Buhari şerhlerindeki metodlarının karşılaştırılması (Zekat, oruç ve hacc bölümleri örneği)

Bu çalışma, İmam 'Aynî ve Keşmîrî'nin Umdetü'l-kârî ve Feyzü'l-bârî adlı kitaplarından edinilen bilgilerle Buhârî'nin Sahîh isimli eserini nasıl şerh ettiklerinin metodunu ele almaktadır. Çalışmada istikrâ (tümevarım) metodu kullanılmıştır. Konuya girmeden önce her iki alimin de tanıtılması gerektiğinden dolayı başlangıçta iki alim hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra söz konusu iki alimin karşılaştırılmasına geçilmiştir. Bu bağlamda her ikisinin de ittifak ettiği ve ihtilafa düştüğü konular üzerinde durulmuştur. Ancak iki alimin ihtilaf ettiği konular oldukça azdır. Dolayısıyla araştırmada daha çok iki alimin fikirlerinin örtüştüğü meseleler açıklanmaya çalışılmıştır. Bu noktada her iki alimin de ittifak ettiği meselelerden en mühimi hadis ıstılahlarını kullanış biçimleridir. Buna binaen çalışmada hadislerden elde edilen hükümler, hadislerin tahrîçleri ve ravilerin cerh ve tadil edilmeleri adı altında üç mesele her iki imamın da ittifak ettiği hususlar olarak zikredilmiştir. Bu iki alimin ihtilaf ettikleri konulara gelince, bu bölümde 'Aynî, hadis râvilerinin tercüme-i halleri noktasında farklı bir yol izlemiştir. Keşmîrî ise bu konuda fazla etkin olmamıştır. İttifak ettikleri yerlere tekrar bakacak olursak, aynı başlık altında her ikisinin de Buhârî'nin bâblarının şerhi ve söz konusu başlık altında yer alan hadisler konularında hem fikir oldukları ifade edilmiştir. Çalışmada yukarıda ifade ettiğimiz bölümden sonra rivayetlerin cem edilmesi, garîbu'l-hadis konusunun şerh edilmesi, hadislerin tevcihatı ve yönlendirmeleri, her iki imamın ittifak ettiği örnekler, kıssalar, meseleler zikredilmiştir. Buna ek olarak incelediğimiz iki imam, Kur'an ayetleriyle delil getirme, hadis-i şerifler ve şiir beyitleri hususlarında aynı fikirdedirler. Hatta bu bilgiye dayanarak onların şiir beyitlerini birlikte nakletme konusunda da anlaşmalı olduklarını söyleyebiliriz. Hadisleri kavrama (hadislerin fıkhı) konusuna gelince her ikisi de had islerin anlaşılması ve amaçlarının niteliği noktasında ittifak halindedir. Ayrıca onlar, Şeriatın maksatları ve zamanın değişmesiyle hadislerin manasının değişmesi hususlarını da dikkate almışlardır. İttifak ettikleri bir diğer nokta ise fukaha ve muhaddisler arasındaki ihtilafları zikretmelerinde ortaya çıkmıştır. Bu araştırmada son olarak her ikisinden birinin yöntemini görmek isteyenlere kolaylık olması için müstakil bir şekilde 'Ayni ve Keşmîrî'nin metotlarından kısaca bahsedilmiştir. Anahtar Kelimeler: Sahîhu'l-Buhârî, el-'Aynî, el-Keşmîrî, Yöntem, Hadis, Feyzü'l-bârî.