Bakara Suresi 189. Ayetin soru-cevap bağlamında değerlendirilmesi

Kur'ân-ı Kerim yaklaşık yirmi üç yıllık bir süre zarfında peyderpey nazil olmuştur. Bu zaman zarfında, bazı ayetlerin inmesine sebep olan olay ve soru gibi unsurlar vardır. Araştırmanın konusunu da nüzul ortamında Hz. Peygamber'e yöneltilen sorulara binaen nazil olmuş ayetlerden Bakara Suresi, 2/189. ayet oluşturmaktadır. Bu ayetin soru-cevap ilişkisi açısından değerlendirilmemesi sorulan soruya verilen cevapla birlikte muhatapta istenilen zihnî ve amelî dönüşümün ıskalanması problemini ortaya çıkarmaktadır. Kur'ân'ın nazil olduğu dönem bağlamını dikkate alan dolayısıyla onun bir metin halinden çok hitap olma özelliğini önceleyen dilin pragmatik yönünü ortaya çıkarmak amacıyla ayetin, soru-cevap ilişkisi bağlamında değerlendirilmesi ve nüzul ortamına dair araştırmanın yapılması gerekmektedir. Ayete dair sebeb-i nüzûl rivayetlerinin yanı sıra nüzul dönemine dair yapılan araştırmada bu sorunun arka planında yer alan durumun soruyu soran kişiler tarafından hilallere yüklenilen birtakım tasavvur ve inançlar olduğu tespit edilmiştir. Soruya verilen cevapta muhatapta zihnî ve amelî dönüşümün amaçlandığı görülmüştür. Araştırmanı temel temasını hilaller meselesini konu alan Bakara Suresi 189. ayet oluşturmaktadır. Ayete dair sebeb-i nüzûl rivayetlerinin yanı sıra nüzul dönemine dair yapılan araştırmada, ayette insan ve hac için vakit ölçüleri olması dolayısıyla muhatabın zihninde yer alan hilallere dair tasavvurların tashih edildiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca Cahiliye dönemine ait "evlere arkalarından girme" adetinin sadece Ahmesîler tarafından değil Yesribliler tarafından da İslam'ın başlarında uygulandığı tespit edilmiştir. Birr olarak görülen bu uygulamanın aslında birr olmadığının ayette vurgulanması muhatapta amelî olarak bir dönüşümün hedeflendiğini göstermektedir.