Bankacılıkta iç denetim sistemi ve etkinliği

ÖZETSon yıllarda hız kazanan finansal serbestleşme ve küreselleşmeye bağlı olarak bankacılıksektörünün faaliyet hacminde, ürün çeşitliliğinde ve hizmet anlayışında önemli gelişmeleryaşanmıştır. Buna bağlı olarak, bankaların faaliyet gelirleri ve faaliyet dışı gelirleri pek çok farklıgelir unsurundan oluşmaya başlamıştır. Ancak getiri ile beraber riskliliğin de artmasına paralelolarak, bankaların plasmanları ve yükümlülüklerinden kaynaklanan bankacılık riskleri de oldukçafarklılaşmıştır. Örneğin, çoğu kez faiz oranı riski ile birlrkte itibar riski, likidite riski ve iflasriskinin de ortaya çıktığı görülmüştür.Bankacılık sektöründe örün çeşitliliği ile birlikte farklılaşan riskliliğe ve süreklilik arz edendeğişime ilave olarak, bankaların ekonomik kalkınmanın ve istikrarın sağlanmasındaki yadsınamazrolleri de dikkate alındığında, bankacılık denetim ve gözetim otoriteleri, yeni denetim yöntemlerigeliştirmek zorunda kalmışlardır. Örneğin, ülkemizde son yıllarda ekonomik durgunluğa da bağlıolarak çok sayıda bankanın iflas etmesi, bankacılık sektörü denetiminin sorgulanmasına yolaçmıştır.Gelişmiş ya da gelişmekte olan ülke ayrımı olmaksızın, bir ülkede bankacılık sistemininzayıflığı ulusal ve uluslararası alanda mali istikrarı tehdit edebilmektedir. Bu nedenle, özellikle malisistemin en önemli kurumları olan bankalarda etkin bir denetimin sağlanması gereği, uluslararasıçalışmaları ve bu alanda uluslararası kriterler geliştirilmesini teşvik etmiştir. Bu amaçla BasleKomite; BIS, IMF ve WB da dahil birçok uluslararası ve bölgesel düzeyde faaliyette bulunankuruluşla birlikte çalışarak bankacılık gözetim ve denetimini etkinleştirmeye yönelik prensiplergeliştirmiştir.Uluslararası mali piyasalarda meydana gelen bu gelişmeler, diğer gelişmekte olan ülkelerdeolduğu gibi, Türk Bankacılık Sektöründe de gözetim ve denetim başta olmak üzere çeşitli alanlardadüzenleme yapılmasını zorunlu hale getirmiştir. Bu itibarla ilk olarak Haziran 1999'da kabul edilen4389 sayılı Bankalar Kanunu'nun 9/4. maddesinde risk yönetimi ve iç denetim sisteminin hukukizemini hazırlanmıştır. Daha sonraki aşamada, BDDK tarafından hazırlanan ?Bankaların İç Denetimive Risk Yönetimi Sistemleri Hakkında Yönetmelik" 08.02.2001 tarih ve 24312 sayılı ResmiGazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik ile Türk Bankacılık Sektöründe buesasların uygulanması zorunlu kılınmış ve yaptırıma bağlanmıştır.Bu doğrultuda, Türk Bankacılık Sektöründe 1 Ocak 2002 itibariyle söz konusu yönetmelikhükümlerine uygun bir iç denetim uygulamasına geçilmiştir.