Barış inşasında eğitimin rolü (Sırbistan, Hırvatistan, Bosna Hersek ve Karadağ'da okutulan tarih kitaplarının karşılaştırmalı analizi)

Çatışma dolu 1990lı yıllar, Balkan toplumunun üzerinde büyük bir etki bırakmıştır, öyle ki bölgede hala gerginlikler (etnik temelli hakaretler, provokasyonlar, fiziksel saldırılar vs.) hissedilmektedir. Bu gruplar arası nefret dolu davranışlar, nesilden nesile aktarılarak sonu olmayan bir sorun haline gelip, güvenlik tehdit meselesini oluşturmaktadır. Mevcut çalışma, araştırmacının, kalıcı bir barışı imkansızlaştıran engellerin azaltmasında etkili yollar nedir sorusuna cevap arayışı sonucunda ortaya çıkmıştır. Bu arayışa, ilk olarak, Barış kavramı ile başlayarak, çatışma çözümü stratejisi olan Barış İnşası üzerinde durularak devam edilmektedir. Ardından, araştırma konusu olan, Barış İnşasında eğitimin rolü incelenmektedir. Bu noktada, eğitimin, söz konusu engellerin azaltmasında oldukça ektili olduğu görülmektedir. Yani, eğitimin barış inşacı bir şekilde uygulanması, hoşgörü ve empatiyi teşvik ederek barışçıl ortamların gelişmesine, gruplar arası kutuplaşma ve çatışmanın önlenmesine etki edebilme gücüne sahiptir. Bu bağlamda, çalışmanın amacı, kalıcı bir barış oluşturulmasında eğitimin önemine dikkat çekmektedir. Ancak, eğitimin barış inşacı özelliğinin yanında, yıkıcı bir etkisinin olduğu daha sık görülmektedir. Olumsuz niteliklerle uygulanan eğitim, gruplar arası düşmanlığı ve bölünmeleri güçlendirerek, çatışma koşullarının oluşturulmasına uygun zemin hazırlayabilmektedir. Bu durum en çok tarih ders eğitiminde gözlemlenmektedir. Bundan yola çıkarak, çalışmada, ''Eğitim ve tarih ders kitaplarında bulunan içerik, barış inşasına olumsuz yönde katkıda bulunmakta mıdır?'' araştırma sorusu oluşturulmaktadır. Araştırma sorusuna nicel ve nitel yöntemler ile cevap aranmaktadır. Örnek incelemeler olarak, Sırbistan, Hırvatistan, Bosna Hersek ve Karadağ'da okutulan tarih ders kitapları ele alınmaktadır. Kitaplarda araştırılan dönem ise Yugoslavya'nın dağıldığı yıllardır. Nicel yöntem kapsamında, örnek kitapların sayfa sayısı baz alınarak, ulusal tarihin ne ölçüde çatışma etrafında anlatıldığına bakılmaktadır. Nitel yöntem kapsamında ise, içerik analizi ile tarafların imajları ve tek taraflı anlatımın olup olmadığına odaklanılmaktadır. 19 örnek kitabın incelenmesi sonucunda, tarih ders kitaplarının, barışın inşasına olumsuz yönde etki edebileceği sonucuna varılmıştır. Söz konusu örnek ülkelerde okutulan tarih kitaplarının, düşmanlığı artırabilen, gruplar arası sosyal bölünmeleri derinleştiren ve şiddeti normalleştirilebilen bir niteliğe sahip olduğu görülmektedir.