Bartın kitâbelerindeki Arapça kelimelerin özellikleri

Eski çağlardan günümüze değin birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olan Bartın ilimiz Osmanlı Devleti'ne de ev sahipliği yapmıştır. Nitekim Bartın iline bakıldığında söz konusu medeniyetin sanatsal, kültürel ve tarihsel izlerini taşıdığı görülecektir. Bu izlerden biri de câmi, çeşme, köprü, hamam ve mezar taşı kitâbeleridir. Bu çalışma ile Bartın ilindeki kitâbelere sahip çıkılması, kitâbelerin okunması, anlaşılması ve farkına varılması amaçlamaktadır. Bartın il merkezi olmak üzere Amasra, Ulus ve Kurucaşile ilçelerinde bulunan kitâbelerin tespitinde ilk olarak onların fotoğraflanması sağlanmış ve daha sonra bilgisayar ortamına aktarılarak günümüz harfleriyle transkrip edilmiştir. İkinci olarak kitâbelerdeki Arapça kelimeler çıkarılmış ve bu kelimelerin istenilen beş özelliği yazılmıştır. Ayrıca Bartın ve kitâbeler hakkında da kısaca bilgi verilmiştir. Arapça kelimelerin özellikleri, Bartın ve kitâbeler hakkında bilgilendirme yapılırken birincil kaynaklardan faydalanılmaya çalışılmıştır. Câmi, köprü, hamam ve hâne kitâbelerinin Bartın il merkezi dışında Ulus ve Amasra ilçelerinde bulunmadığı tespit edilmiştir. Mezar kitâbeleri, merkez dâhil her ilçede mevcuttur. Merkez ilçede bulunan câmi kitâbelerindeki Arapça kelimelerin sayısı genelde kitâbedeki tüm kelimelerin sayısının yarısı kadar olduğu görülmektedir. Örneğin sayfa 15'te Hacı Mehmed Câmi kitâbesinde 47 kelime vardır. Bu kelimelerin 25 adedi Arapça kelimedir. İlçelerdeki mezar taşlarında var olan kitâbelerde bulunan Arapça kelimelerin sayısı genelde mezar kitâbelerindeki kelimelerin sayısının yarısı kadar olduğu tespit edilmiştir. Örneğin sayfa 93'te bulunan 31 no'lu mezar taşında 17 adet kelime içerisine 9 adet Arapça bulunmaktadır. Bu durum bizlere kitâbelerde Arapça kelimelerin çok kullanıldığını göstermektedir. Zira Osmanlı Türkçesi Arapça, Farsça ve Türkçe kelimelerden müteşekkil dünyanın en zengin yazı dillerinden birisidir. Kitâbelerde yer alan Arapça kelimelerin birkaçı hariç diğer kelimelerin isim nev'inden olduğu tespit edilmiştir. İsim türünden olan bu kelimeler ise birkaçı hariç kök olarak üç harfli kelimelerden oluşmaktadır. Anahtar Kelimeler: Arapça; Bartın; câmi; kelime; kitâbe; mezar; Osmanlı.