Basamaklı öğretim modelinin öğrencilerin yaratıcı yazma başarılarına etkisi

Yazmak; duygularımızın bir yansıması, yaratıcılığımızın kâğıt üzerindeki karşılığı, zihinsel bir gelişim aracı, bilinçli bir eylem ve kimi zaman da bir terapi unsurudur. Aynı zamanda öz güven, öz bilinç, yaratıcılık, özerklik gibi yetileri geliştirici niteliktedir. Buna rağmen motivasyon yetersizliği ve olumsuz tutum nedeniyle uygulama süreçlerinde öğrenciler tarafından yeterince tercih edilmemektedir. Zamanla geliştirilebilen bir beceri olmasına bağlı olarak pek çok öğrenci bu hususta kendi potansiyelinin farkına varamamaktadır. Çağımızın güncel öğretim tekniklerinden biri olan basamaklı öğretim programı ile öğrencilerin çalışmalardaki motivasyonları desteklenerek sorumluluk sahibi olmaları, kolaydan zora öğrenmeler gerçekleştirmeleri, üreticiliklerinin farkına varmaları, öz güven ve öz denetim bilinci edinmeleri amaçlanmaktadır. Bu nedenle araştırmada basamaklı öğretim programı ve yaratıcı yazmayı bir araya getirerek basamaklı öğretim programına dayalı olarak uygulanan yaratıcı yazma çalışmalarının öğrencilerin yaratıcı yazma başarılarına etkisini belirlemeyi amaçladık. Bu doğrultuda araştırma; karma yöntemle gerçekleştirilmiş ve açıklayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Nitel ve nicel verilerin farklı zamanlarda toplandığı bu desende nicel boyut verilerini toplamak için Kasap (2019) tarafından geliştirilen Yaratıcı Yazma Ürünlerini Değerlendirme Ölçeği'nden (YARYÜDÖ) yararlanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda Millî Eğitim Bakanlığından ve Antalya İl Millî Eğitim Müdürlüğünden gerekli izinler alınarak 2022-2023 eğitim-öğretim yılı içerisinde Antalya ilinde yer alan bir devlet okulunun 6. sınıf düzeyindeki 2 şubesinde 8+2 haftalık süre boyunca çalışmalar yürütülmüştür. Nicel veriler, yarı deneysel desende toplanmış; ön test-son test kontrol gruplu desenin uygulanması sırasında yansız atama yöntemi doğrultusunda deney ve kontrol grubu olarak iki çalışma grubu belirlenmiştir. Çalışmanın evren ve örnekleminin belirlenmesinde seçkisiz olmayan örnekleme yöntemlerinden amaçlı örnekleme yollarına başvurulmuştur. Araştırmanın evrenini uygun örnekleme yoluyla belirlenen bir devlet okulunun 6. sınıf öğrencileri, örneklemini ise tipik durum örnekleme ile evrenin içinden belirlenen 43 öğrenci (23 deney grubu, 20 kontrol grubu) oluşturmaktadır. Çalışma gruplarının belirlenmesi sürecinde ise ölçüt örneklemeye başvurulmuş ve çalışmanın iç tutarlılığını sağlamak üzere araştırmada deney grubu ve kontrol grubu öğrencilerinin 5. sınıf sene sonu Türkçe dersi puan ortalamaları dikkate alınmıştır. Yapılan Mann-Whitney U testi sonucunda deney grubu öğrencilerinin sene sonu puanlarıyla kontrol grubu öğrencilerinin sene sonu puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Birbirine denk olduğu söylenebilen bu iki gruptan ise rastgele biri deney, diğeri kontrol grubunu oluşturmuştur. Araştırmanın nitel boyutunda nitel araştırma desenlerinden olan olgubilimsel (fenomenolojik) desen kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinden elde edilen bulgular doğrultusunda nitel verileri toplamak için yarı yapılandırılmış görüşme kılavuzu tasarlanmıştır. Öğretmen görüşü doğrultusunda gönüllülük esası ile belirlenen 13 öğrenci nitel yöntemin çalışma grubunu oluşturmuştur. Öğrencilerle 9 sorudan oluşan, uygulama öğretmeniyle de 6 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşmelerle nitel veriler toplanmıştır. Ayrıca uygulamalar esnasında yapılandırılmamış gözleme de başvurulmuş ve tüm süreçten elde edilen bulgular nitel veri olarak kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verilerinin analizinde YARYÜDÖ ile öğrencilerin yaptığı yaratıcı yazma çalışmaları değerlendirilmiş ve SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin normalliği Shapiro-Wilk normallik testiyle belirlenmiştir. Dağılımın normal dağılım göstermesi durumunda parametrik testlere, normal dağılım göstermemesi durumunda ise parametrik olmayan testlere başvurulmuştur. Gruplar arasındaki anlamlı farklılığın belirlenmesi sürecinde Kovaryans Analizi (ANCOVA) uygulanmıştır. Anlamlı farklılıkların belirlendiği testlerde de etki büyüklüğünün tespiti için Cohen'in formulünden yararlanlmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda öğrencilerin ve uygulama öğretmeninin basamaklı öğretim programının yaratıcı yazma becerisine etkisine ilişkin görüşleri belirlenerek nicel bulguların desteklenmesi amaçlanmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ve yapılandırılmamış gözlemden yararlanılarak veriler toplanmıştır. Bu veriler MAXQDA programına aktarılarak içerik ve betimsel analiz ile analizler gerçekleştirilmiş, kodlamalar yapılmıştır. Gözlemden elde edilen veriler de analizler sonucunda ulaşılan bulgularla değerlendirilmiştir. Ayrıca nitel araştırmanın güvenirliği için üçgenleme tekniğiyle çoklu yönteme başvurulmuştur. Nicel ve nitel aşamalardaki veri kümelerinin toplanarak analizinden sonra, araştırma sürecinin en son basamağında birleştirme aşaması gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmanın sonuçları kapsamında yaratıcı yazma ürünlerinin değerlendirilmesinde ön test ve son testte deney grubu lehine yüksek; kalıcılık testinde ise orta etki değerine sahip anlamlı farklılıklar elde edilmiştir. Deney grubu öğrencilerinin başarı puan ortalamalarının her testte yükseldiği, kontrol grubu öğrencilerinin başarı puanlarının ise gerilemiş olduğu belirlenmiştir. Basamaklı Öğretim Programı (BÖP) uygulanan Deney Grubu (DG) öğrencilerinin cinsiyet değişkenine göre yaratıcı yazmaya yönelik ön test puanlarının erkek öğrencilerin lehine ve yüksek etki değerine sahip olarak anlamlı bir şekilde farklılaştığı da bir diğer nicel bulgudur. DG öğrencilerinin son test ve kalıcılık testi puanlarında ise cinsiyet değişkenine göre anlamlı bir fark bulunamamıştır. Bununla birlikte aritmetik ortalamalara baktığımızda son test verilerine kıyasla her iki cinsiyette de kalıcılık testi puanlarının arttığı görülmüştür. Nicel verilerden ulaştığımız sonuçlar DG öğrencileriyle ve uygulama öğretmeniyle yapılan görüşmelerden elde edilen nitel verilerle de desteklenmiştir. Nitel analizlerde katılımcıların yazma uygulamaları sonucunda daha yaratıcı, daha özgür, öz denetim sahibi, özerk, mevcut öğrenmelerini farklı derslere aktarabilen, öz güveni yüksek, başarma zevkine varmış, ders başarısı artmış ve üretken öğrenciler oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Gözlem verilerinin de bu sonuçları desteklediği belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlardan hareketle alan araştırmacılarına, ders öğretmenlerine, kurumlara ve ailelere yönelik önerilerde bulunulmuştur.