Bâsret Dergâhı, postnişînleri ve kolları

NakĢibendî-Hâlidîliğin, Türkiye baĢta olmak üzere Ortadoğu‟nun birçok ülkesinde etkili olan Bâsret kolu, XIX. yüzyılda ġeyh Hâlid-i Cezerî tarafından, ġırnak il sınırları içinde bulunan Cizre‟nin Bâsret (Ġnceler) köyünde kurulmuĢtur. ġeyh Hâlid-i Cezerî mânevî eğitimini tamamladıktan sonra, Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî tarafından kendi memleketi olan Cizre‟de görevlendirilmiĢtir. Cizre‟de bir süre irĢâd faaliyetlerini sürdüren ġeyh Hâlid-i Cezerî, ardından Bâsret köyüne geçerek burada Bâsret Dergâhı‟nı kurmuĢ ve faaliyetlerine burada devam etmiĢtir. Bâsret Dergâhı‟nın bölgedeki hizmetleri, ġeyh Hâlidî Cezerî‟den sonra dergâhın baĢına geçen diğer postniĢînler döneminde de artarak devam etmiĢ ve Bâsret Dergâh‟ı kısa süre içinde bölgenin en önemli ilim-irfan merkezlerinden biri olmuĢtur. Ayrıca bu dergâhta yetiĢen halifeler vasıtasıyla Bâsret Dergâhı yurtiçinde ġırnak, Siirt, Diyarbakır, Gaziantep, Mardin, Bitlis, Batman gibi illere, yurtdıĢında da Irak ve Suriye gibi ülkelere yayılarak varlığını günümüze kadar devam ettirmiĢtir. Bâsret Dergâhı‟nda vefatına kadar görev yapan son postniĢîn, ġeyh Hüseyin Bâsretî‟dir. Kendisinden sonra dergâhın baĢına geçen oğlu ġeyh Celaleddin Bâsretî, dergâhın fiili olarak kapatılmasıyla birlikte, 1926 yılında dergâhın merkezini Hâlidiyye köyüne, ardından Siirt merkeze taĢımıĢtır. ġeyh Celaleddin Bâsretî‟den sonra dergâhın baĢına oğlu ġeyh Muhyiddin Bâsretî, ondan sonrada oğlu ġeyh Bahaddin Bâsretî geçmiĢtir.