BATINİ DİNİ YAPILANMALARDA YARATILIŞ

Kadim dinler, kültürel birikimler ve felsefi geleneklerle kurulan çok yönlü etkileşim, batıni mezheplerin düşünsel temellerinin şekillenmesinde belirleyici olmuştur. İsmaililik, Nusayrilik, Yezidilik ve Dürzilik gibi mezhepler, ortaya çıktıkları coğrafyalarda egemen olan inanç sistemlerinden çeşitli izler taşımakta; bu durum, onların özgün yapılarının anlaşılmasını hem daha karmaşık hem de daha zengin kılmaktadır. Dolayısıyla, bu mezheplerin epistemolojik temellerini sağlıklı biçimde değerlendirebilmek, ancak doğdukları kültürel ve düşünsel bağlamın dikkate alınmasıyla mümkündür. Bu bağlamda yaratılış konusu önemli bir rol oynamaktadır. Bu nedenle çalışmanın giriş bölümünde, "batıni" kavramının çerçevesi çizilmiş, bu düşüncenin ne zaman ortaya çıktığına değinilmiş ve batıni düşünce ile ilişkili olan Gnostisizm ve Hermetizm kavramları ele alınmıştır. Ardından batıni epistemolojinin temelleri üzerinde durulmuş; yaratılış kavramı ile bu kavramla bağlantılı olarak kozmoloji ve mitoloji konuları açıklanmıştır. Birinci bölümde, batıni mezheplerin etkilenmiş olabileceği kadim din, kültür ve felsefelerin yaratılış anlayışları ele alınmıştır. Bu geleneklerde yaratılış, çoğunlukla düalist bir yapı temelinde kavramsallaştırılmıştır. İkinci bölümde, Gulat-ı Şia başta olmak üzere İsmaililik, Nusayrilik, Dürzilik, Yezidilik, Bahailik ve Alevilikte yaratılış anlayışı incelenmiştir. Sonuç olarak, batıni mezheplerin yaratılış anlayışlarının kadim düalist düşünceler ve felsefi yaklaşımların etkisiyle İslami bir çerçevede yeniden yorumlandığı sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Batınilik, Yaratılış, Düalizm, Nur-Zulmet, Gnostizm, Sudur Teorisi