Bazı çeltik (Oryza sativa L.) çeşitlerinde kuraklığa tolerans cevaplarının araştırılması

Çeltiğin (Oryza sativa L.) önemi ve kuraklığın bitkiler üzerindeki olumsuz etkisi göz önünde bulundurularak yapılan bu çalışmada 3, 6, 9 ve 12 günlük süre ile kuraklık stres uygulamalarına maruz bırakılan çeltik çeşitlerinde (Osmancık-97, Beşer, Paşalı, Gönen, Halilbey, Kızıltan, Karacadağ, Hazro) uygulama sonrası ortaya çıkan bazı morfolojik, fizyolojik ve biyokimyasal yanıtlar incelenmiştir. Kuraklık stres faktörüne karşı verdikleri yanıtlara göre, çeşitlerin kuraklığa tolerans ve hassasiyet dereceleri ile ilişkisi araştırılmıştır. Bu amaçla ilk aşamada, kuraklık uygulamaları (3, 6, 9 ve 12. gün) sonunda çeşitlerin kök-sürgün boyu, taze-kuru ağırlık, 0-5 görsel skala değerlendirmesi, bağıl su içeriği, pigment içeriği, ozmotik potansiyel ile lipit peroksidasyonunun son ürünü olan malondialdehit (MDA) miktarları için ölçüm ve analizler yapılarak kendi kontrol gruplarına göre meydana gelen % değişimler hesaplanmıştır. Yapılan analizler sonucunda, sürgün boyu ve kuru ağırlık değerleri, çeşitlere göre değişkenlik gösterirken taze ağırlık, bağıl su içeriği, ozmotik potansiyel ve klorofil-a içeriğinin tüm çeşitlerde azaldığı belirlenmiştir. Buna karşın tüm çeşitlerde; kök boyu artışının yanı sıra klorofil b, karotenoid ve MDA miktarları artmıştır. Tüm parametreler genel olarak değerlendirildiğinde, kuraklık stres faktörüne karşı farklı yanıtlar veren Osmancık-97 ve Beşer çeşitleri tolerant, Halilbey ve Karacadağ çeşitleri ise hassas olarak seçilmiştir. İkinci aşamada ise tolerant ve hassas çeltik çeşitlerinde, prolin, toplam çözünebilir karbohidrat, hidrojen peroksit (H2O2), toplam çözünebilir protein, absisik asit (ABA), indol asetik asit (IAA), zeatin ribozid (ZR) içeriği ve katalaz (CAT), askorbat peroksidaz (APX), glutatyon redüktaz (GR), süperoksit dismutaz (SOD) enzim aktiviteleri incelenmiştir. Toplam çözünebilir protein miktarı, CAT, APX, GR enzim aktiviteleri çeşitlere ve stres uygulama süresine göre değişkenlik göstermiştir. Sonuç olarak, Osmancık-97 ve Beşer (toleranslı) çeşitlerinde prolin, toplam çözünebilir karbohidrat, H2O2 miktarının Gönen ve Karacadağ (hassas) çeşitlerine göre daha düşük; ancak antioksidan enzim aktiviteleri ve ABA miktarının daha yüksek bulunması bu çeşitlerin kuraklığa karşı daha toleranslı olmalarını desteklemektedir. Bu çalışmayla, ülkemizde yetiştirilen bazı çeltik çeşitlerinin kuraklıktan etkilenme dereceleriyle ilgili temel bilgi açığının kapatılması ve stres koşullarına dayanıklı çeltik çeşitlerinin üretiminin yapılması konusunda önemli veriler elde edilmiştir. Ayrıca ileride yapılacak araştırmalar için temel oluşturacağı ve ülke ekonomisine katkıda bulunabilme potansiyeline sahiptir.