Bazı iyonküre parametrelerindeki değişim ile M > 5.0 büyüklüğündeki depremler arasındaki ilişkinin araştırılması

Bu çalışmada, Japonya?da 1975-2011 yılları arasında, M > 5.0 büyüklüğünde ve D > 40 km derinliğinde meydana gelen 24 tane deprem ile bu bölgede bulunan 6 iyosonda istasyonundan alınan iyonkürenin F2 bölgesine ait kritik frekans (foF2) dataları arasındaki ilişki, istatistiksel olarak incelendi. Bu datalara; Korelasyon, Standart Sapma (SS), Çeyrekler Arası Oran (IQR) ve Dalgalanma Analizi (DA) uygulandı. İyonkürede tedirginliğe neden olan değişkenliğin daha sağlıklı yorumlanabilmesi için elde edilen sonuçlar, bazı Güneş ve jeomanyetik fırtına aktivitelerini gösteren indislerin (F10.7, USGS, Dst, Kp, Ap) değişimiyle karşılaştırıldı. Tüm depremler için kritik frekansta meydana gelen değişimlerde doğrudan depremin büyüklüğüne ve derinliğine bağlı olarak bir ilişki kurulamazken, istasyonun deprem merkezine olan uzaklığının önemli olduğu görüldü. Bununla birlikte benzer büyüklükteki depremler için, yüzeye yakın depremlerde daha fazla değişim görüldüğü, ifade dilebilir. Deprem merkezinin ve istasyonların konumunun yanı sıra, depremin meydana geldiği bölgedeki tektonik plakaların sonuçlar üzerinde etkili olduğu görüldü. Japonya?nın doğu bölgesi ve bu bölgedeki tektonik plakaların hareketiyle meydana gelen depremlerde, etki ve değişim daha fazla olurken, batı bölgesinde çok azdır. İncelenen depremlerin birçoğunda; deprem merkezine yakın istasyonlarda, Güneş ve jeomanyetik aktiviteye bağlı değişimler, merkezden uzakta istasyonlara göre daha düşük şiddettedir. foF2?de tedirginliğin meydana geldiği günlerde, Güneş ve jeomanyetik aktiviteye bağlı değişimlerin yanında, özellikle bu aktivitelerin düşük/sakin olduğu zamanlarda, sismik aktiviteye bağlı olabileceği düşünülen değişimler görüldü. Birden fazla istasyondan veri alınan bazı depremlerde, istasyonlar arasında önemli farklılıklar bulunmaktadır. Genel olarak her bir deprem için istatistiksel analizlerle elde edilen sonuçlar birbirleriyle günü gününe olmasa da, tutarlıdır. Ancak önemli farklılıkların olduğu depremler de mevcuttur. Dalgalanma analizi; Güneş ve jeomanyetik aktiviteye bağlı değişim pek göstermezken, diğer analiz sonuçları bu aktivitelerle ilişkili sonuçlar ortaya koymuştur. Anahtar Kelimeler: øyonküre, Kritik Frekans, Deprem, Güneú Aktivitesi, Jeomanyetik øndisler