Bazı kültür arpa çeşitleri ve yabani arpa genotiplerinin arpa yaprak leke hastalığına [Rhynchosporium secalis (Oud.) Davis] karşı duyarlılıklarının belirlenmesi

Dicle Üniversitesi Ziraat Fakültesi deneme arazilerinin iki farklı alanında yürütülen bu çalışmada, ülkemizin farklı bölgelerinden temin edilen 35 kültür arpa çeşidi ile Hordeum spontaneum ve Hordeum murinum yabani arpa türlerine ait bazı genotiplerin, arpa yaprak yanıklığı etmenine (Rhynchosporium secalis) karşı duyarlılıkları test edilmiştir. Denemeler 2016-2017 üretim sezonunda, 1 kontrol ve 3 tekerrürlü olarak, 1x2 m² boyutlarındaki parsellere, blok deneme desenine göre kurulmuştur. Ekim öncesinde Rhynchosporium secalis ile hastalıklı olarak elde edilen bitki örnekleri küçük parçalara ayrılmış ve kardeşlenme döneminde parselere dağıtılmıştır. Deneme parsellerinde hastalığın gelişimi tamamen doğal şartlarda cereyan etmiştir. Çeşitlerdeki hastalığın değerlendirilmesi başaklar sararmaya başladığı zaman yapılmıştır. Yapılan gözlemlerde hastalığın heterojen bir dağılım sergilediği gözlemlenmiştir. Buna bağlı olarak da çeşitlerde hastalığın yaygınlık oranı ve şiddeti iki farklı biçimde değerlendirilmiştir. Bunlardan birisi deneme parsellerinde hastalık şiddetinin en yoğun görüldüğü alanlarda ölçümlerin yapılması. İkincisi ise bir bütün olarak deneme parsellerini temsil edecek şekilde ölçümlerin yapılması, şeklidedir. Yapılan değerlendirmelere göre 1. deneme alanındaki 35 kültür arpa çeşidinin 13'ü, 2. deneme alanındaki 35 kültür arpa çeşidinin 11'i hastalık etmenine karşı farklı düzeylerde reaksiyonlar sergilendiği belirlenmiştir. Her iki deneme alanının parsellerindeki hassas çeşitlerin Rhynchosporium secalis' e karşı reksiyonları, yukarıdan aşağıya doğru 2. ve 3. yapraklarda ortaya çıkmıştır. Birinci deneme alanının birinci değerlendirmesine göre, Keçiburcu en dayanıklı; Barış, Atılır, Samyeli, Fırat, Escadre çeşitleri ise en hassas çeşitler olarak belirlenmiştir. Birinci deneme alanının, ikinci değerlendirme yöntemine göre ise Keçiburcu ve Toprak arpa çeşitlerinin en dayanıklı; Escadre ve Fırat çeşitlerinin ise hassas oldukları görülmüştür. İkinci deneme alanının birinci değerlendirmesine göre de Şahin-91, Aydanhanım, Barış, Bolayır, Yesevi-93 en dayanıklı çeşitler; Erciyes, Başgül, Samyeli ise hassas çeşitler olarak bulunmuştur. İkinci deneme alanının, ikinci değerlendirme yöntemine göre ise Şahin-91, Aydanhanım, Yesevi-93, Bolayır çeşitleri en dayanıklı bulunurken; Keçiburcu, Barış, Sladoran, Başgül, Samyeli çeşitleri ise hassas çeşitler olarak saptanmıştır. Sonuç olarak, doğal koşullarda yapılmış olan bu çalışmada çoğu kültür arpa çeşitleriyle yabani arpa genotiplerinin Rhynchosporium secalis' e karşı dayanıklı olduğu gözlemlenmiştir. Buna bağlı olarak da bu çeşitlerin Diyarbakır bölgesinde arpa yaprak yanıklığına karşı dayanıklı olarak ekilebileceği önerilebilir. Ancak fazla yağışlı ve nemli geçen yıllarda dayanıklı görülen çeşitlerin farklı reaksiyonlar gösterebileceği unutulmamalıdır. Yine zaman içerisinde etmenin yeni ırkları gelişerek bazı çeşitleri hastalandırabileceği de göz önünde tutulmalıdır.