Bazı şifalı bitkilerin ekonomiye kazandırılması: Tere (Lepidium sativum L.) bitkisinin antioksidan, sitotoksik, enzim aktif özüt ve bileşenlerinin belirlenmesi

Tere (Lepidium sativum L.) turpgiller (Brassicaceae) familyasından tek yıllık, hızlı büyüyen, otsu bir bitkidir. Eski çağlardan bu yana medikal amaçlı kullanılmaktadır. Bu çalışmada tere bitkisinin topraküstü kısımlarının ve tohumlarının MeOH özütlerinin (kademeli ve doğrudan özütlenmiş) antioksidan aktivite, enzim-inhibisyon ve sitotoksik aktivite çalışmaları yapılmıştır. Antioksidan aktivite çalışmalarında sırası ile MeOH (kademeli özütlenmiş) ve MeOH (doğrudan özütlenmiş) özütleri için; DPPH yöntemi ile IC50 değerleri; 570 ve 759 µg/mL, FC yöntemi ile toplam fenolik bileşen miktarları 47,62 ve 28,30 mg ferulik asit/g özüt, TEAC yöntemi ile TEAC değerleri 5,26 ve 6,63 mM troloks/g özüt, CUPRAC yöntemi ile QERFC değerleri 0,55 ve 0,72, FRAP yöntemi ile FRAP değerleri 0,48 ve 0,43 mM FeSO4/mg özüt bulunmuştur. Enzim-inhibisyon çalışmalarında Proteaz, Tirosinaz ve ß-laktamaz enzimleri kullanılmış ve özütlerin enzimleri inhibe etmediği gözlenmiştir. Sitotoksik aktivite çalışmalarında Hep3B (karaciğer kanseri) ve HT-29 (kolon kanseri) hücreleri kullanılmış ve özütlerin, bazı derişim aralıkları için Hep3B hücreleri üzerine öldürücü etki yaptığı, HT-29 hücrelerinin ise canlılığını artırdığı gözlenmiştir. Antioksidan aktiviteye göre etken bileşenlerin ayırma-saflaştırma ve tanımlama çalışmaları devam etmektedir.Anahtar Kelimeler: Lepidium sativum L., özütler, etken bileşenler, antioksidan aktivite, enzim-inhibisyon, sitotoksik aktivite, DPPH, FC, TEAC, CUPRAC, FRAP.