Bedreddin İbn Cemâa'nın "Şerhu'l-Kafiye li İbni'l-Hâcib" adlı eserinde nahiv ilmine ait görüşleri

Arap dili grameri, tarihsel süreçte kural ve kaideleri pek çok alim tarafından ele alınıp geliştirilerek günümüze kadar ulaştırılmış bir alandır. Her biri yazdıkları eserlerle Kur'an dili olan Arapçanın doğru kullanımına dair yeni ivmeler kazandırmıştır. Onlardan birisi de çalışmamızın konusunu oluşturan Bedreddin İbn Cemâa'ya ait Şerhu'l-Kafîye li'bni'l-Hâcib adlı eserdir. Bu eser meşhur dilci İbnü'l-Hâcib'in el- Kâfiye isimli nahiv kitabının şerhidir. Dolayısıyla dilciliği dışında farklı yönleriyle tanınan Bedreddin İbn Cemâa'nın gramer yönünün ülkemizde henüz çalışılmamış olması bu araştırmayı gerekli kılmış, bu alandaki eksikliğin giderilmesine katkı sunulması amaçlanmıştır. Bununla birlikte çalışmada görüşler, İbn Mâlik et-Tâi, Esterâbâdî ve Abdurrahman el-Câmi'nin el-Kâfiye şerhlerinden istifade edilerek incelenmiş olup diğer şerhler konunun dışında tutulmuştur. Müellifin hayatı ve ilmî kişiliği ele alındıktan sonra Şerhu'l-Kafîye li'bni'l-Hâcib isimli eser tahlil edilmiştir. Böylelikle eserde kullanılan kaynaklar, şahıslar ve deliller gibi genel bilgilere yer verilmiş, bunlar tablo halinde sunulmuştur. Burada İbn Cemâa'nın delil olarak en çok Arap şiirini kullandığı tespit edilmiştir. Az da olsa hadislerden de deliller getirilmiştir. Müellif, gramer yönü itibariyle Basra ekolüne yakın durmakla beraber Kufe ekolüne ait görüşleri de benimseyerek eklektik bir yol izlemiştir. Bu çalışma neticesinde İbn Cemâa'nın konuları detaya boğmadan anlaşılır bir üslup kullandığı gözlenmiştir. Aynı zamanda müellif, bazı görüşlere katılıp katılmadığını net ifadelerle belirtmiş olup, bunlara gerekçeler sunarak eleştirel bir dil kullanmayı ihmal etmemiştir. Bu bakımdan eser, çalışmada müracaat edilen diğer şerhlerden üslup olarak farklılık arz etmektedir.