Behçet Necatigil'in şiirlerinin anlam bilim bakımından incelenmesi

Şiir, dil ile gerçekleştirilen, malzemesi dil olan bir sanattır. Şiir incelemelerinde dil çalışmaları yapmak; şiir sanatını, ortaya konan şiiri ve onu gerçekleştiren sanatçıyı anlamak ve çeşitli yönlerden değerlendirmek açısından önemlidir. Dil, anlamların iletilmesi üzerine kurulmuş bir sistemdir. Anlambilim, dil göstergelerinin anlama ilişkin bütün özelliklerini ele alan bilim dalıdır. Bu çalışmada, Cumhuriyet Dönemi'nin önemli şairlerinden biri olan Behçet Necatigil'in şiirleri anlambilimin çeşitli başlıkları açısından ele alınmıştır. Sözcükler arası anlam ilişkileri, değişmeceli anlamlar ve kalıplaşmış dil birimleri çalışmanın başlıca konularıdır. Çalışmanın amacı Necatigil'in şiirlerinin bazı anlam özelliklerinin belirlenmesi ve şairin sanatını gerçekleştirirken dilin anlamsal özelliklerinden ne şekilde faydalandığının ortaya konulmasıdır. Konu başlıklarının aydınlatılmasında, şairin "Bile / Yazdı, Yazılar" (Düzyazılar I) adlı kitabında derlediği yazılarıyla ortaya koyduğu poetikasından ve "Konuşmalar, Konferanslar" (Düzyazılar II) adlı kitabında yer alan röportajlarında ve konferans konuşmalarında belirttiği görüşlerinden faydalanılmıştır. Çalışmamız üç bölümden meydana gelmektedir. Sözcükler arası anlam ilişkilerinin ele alındığı birinci bölümde Behçet Necatigil'in şiirleri, "eş adlılık ve çok anlamlılık", "kavram karşıtlığı" ve "kavram alanı" başlıkları açısından ele alınmıştır. Birinci bölümde dilin bu anlamsal özelliklerinin, divan edebiyatında sık kullanılmasına rağmen Cumhuriyet döneminde giderek etkisini yitiren ancak Necatigil tarafından sıkça kullanılan (cinas, tevriye, tenasüp gibi) söz sanatlarında ve şairin yenilikçi kullanımlarında ne şekilde etkili olduğu üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde değişmeceler ele alınmıştır. Nizamettin Uğur'un değişmeceler için yaptığı sınıflandırmadan faydalanılan bu bölümde, Necatigil'in şiirlerinde yer alan örneklemeye dayalı "benzetme", "eğretileme"; "değinmece", "yoksunlama" ve bütünselliğe dayalı "düzdeğişmece" ve "niceleme" değişmeceleri sınıflandırılmıştır. Üçüncü bölüm Necatigil'in şiirlerinde yer alan kalıplaşmış dil birimlerinin ele alındığı bölümdür. Şairin şiirlerinde yer alan deyimler, atasözleri ve kalıp sözler tespit edilmiştir. Bu bölüm şairin konuşma diline yaklaşan üslubuyla yakından ilişkilidir. Çalışmada Necatigil'in 761 şiiri belirtilen bu başlıklar altında taranmıştır. Örneklendirme sırasında bazı şiirlerin yalnızca konu başlığıyla ilişkili satırları alıntılanırken tekrara düşmemek için bazı şiirlerin isimleri ile kaynak kitapta yer aldıkları sayfa numaralarının verilmesi uygun görülmüştür. Aynı konu başlığı içerisinde, şiirlerde birbirini tekrar eden ya da çok benzer durumdaki örneklerin yalnızca belli bir kısmına yer verilmiştir.