Bilimin muhafazakâr kullanımı: İlim ve Teknik Serisi örneği

BİLİMİN MUHAFAZAKÂR KULLANIMI: İLİM ve TEKNİK SERİSİ ÖRNEĞİ Bu çalışma, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan modernleşme sürecinde bilginin otorite biçimlerinin dönüşümünü incelemektedir. Cumhuriyet'le birlikte kurumsallaşan pozitivist bilgi rejimi, bilimi seküler bir otoriteye dönüştürmüş; dinî bilginin kamusal alandaki meşruiyetini sınırlandırmıştır. Tez, bu otoriter bilgi düzenine karşı dindar öznenin geliştirdiği epistemik ve toplumsal karşı stratejileri, 1980'lerde yayımlanan İlim ve Teknik Serisi'ni merkeze alarak metinsel ve sosyolojik bir analizle çözümlemeyi amaçlamaktadır. 1980'lerde ortaya çıkan İlim ve Teknik Serisi, bilimi bütünüyle reddetmeyen; ancak onun anlam ufkunu teolojik bir çerçeve içinde yeniden kurmayı hedefleyen bir girişim olarak değerlendirilebilir. İnceleme, serideki metinlerin pozitivist bilimin dilini dönüştürme iddiası taşıdığını ortaya koymaktadır. Bilim, ilahî hakikate hizmet eden bir araç olarak tanımlanmış; ancak seküler epistemolojinin kavramsal çerçevesinden bütünüyle kopulamamıştır. Bu durum, bir yandan bilimin seküler kutsallığını sorgularken, diğer yandan onu dinî anlam alanı içinde yeniden yücelten diskursif stratejilerin gelişmesine yol açmıştır. Böylece mevcut bilimsel söylem, teolojik şerhler aracılığıyla yeniden yorumlanmış ve melez bir epistemik form ortaya çıkmıştır. Seri, pozitivist bilgi rejiminin kamusal alandaki tahakkümüne karşı geliştirilen bir mücadele boyutuna da sahiptir. Bu bağlamda bilimsel söylem, dindar öznenin kamusal alanda meşruiyet üretme ve görünürlük kazanma araçlarından biri hâline gelmiştir. Serinin idealize ettiği birey tipi, rasyonel akılla vahyin rehberliğini uzlaştırmayı hedefleyen ve bu yönüyle kamusal alanda meşruiyet ve görünürlük kazanması amaçlanan yeni bir Müslüman özne tipini temsil etmektedir. Bu yönüyle İlim ve Teknik Serisi, dindar öznenin düşünsel düzeyde geliştirdiği epistemik direnişi kamusal alana taşıyan bir mücadele biçimi olarak değerlendirilebilir ve Türkiye'nin modernleşme tarihinde dinî epistemik cemaatin kamusal alanda söz hakkı talebini görünür kılar. Serinin tam anlamıyla bir epistemik devrim oluşturduğu söylenemez; ancak modern bilimin dilini teolojik olarak dönüştürmeye yönelik erken ve özgün bir girişim olduğu ifade edilebilir. Bu epistemik müdahalenin, toplumsal alanda yürütülen daha geniş bir mücadeleden beslendiği ve aynı zamanda bu mücadeleyi beslediği görülmektedir. Bu yönüyle İlim ve Teknik Serisi, modern Türkiye'de din–bilim ilişkisinin tarihsel, söylemsel ve metinsel düzeylerde nasıl kurulduğunu görünür kılan özgün bir arşiv niteliği taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Bilim Sosyolojisi, din–bilim ilişkisi, epistemik cemaat, dindar özne, pozitivizm