Bilişsel davranışçı terapi odaklı grupla psikolojik danışmanın zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip annelerin olumsuz duygularıyla baş etmelerine etkisi

Bu araştırmada, Bilişsel Davranışçı Terapi odaklı grup çalışmasının zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip annelerin inkâr, suçluluk ve utanç ile öfke duygu durumları üzerindeki etkilerini incelenmiştir. Araştırmada deney-kontrol gruplu, ön-test, son-test ve izleme ölçümlü yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmada Beck Depresyon Ölçeği, Suçluluk ve Utanç Ölçeği, Durumluk−Sürekli Öfke Ölçeği (DSÖ) ve Başa Çıkma Tutumlarını Değerlendirme Ölçeği (COPE) kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcıları İstanbul ilinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı özel eğitim okullarına veya özel sınıflara devam eden, özürlü sağlık kurulu raporlarına göre zihinsel yetersizlik tanısı almış çocuğu olan annelerdir. Katılımcıları belirlemek amacıyla toplam 324 anneye ölçme araçları uygulanmıştır. Beck Depresyon Envanterinden yirmibeş ve daha üstü puan alan 72 katılımcı ve veri toplama araçlarına eksik cevap veren ve uç değere sahip olan 31 katılımcı araştırma dışında bırakılmıştır. Ölçme araçlarından aritmetik ortalamanın üstünde puan alan toplam 221 katılımcının araştırmaya dahil edilmesinin uygun olduğuna karar verilmiştir. Araştırmaya basit seçkisiz yöntemle seçilen 45 kişi katılmıştır. Kura yöntemiyle deney, etkileşim ve kontrol gruplarına 15'er katılımcı atanmıştır. Ancak çeşitli sebeplerden dolayı on kişilik denek kaybı yaşanmış ve toplamda otuz beş kişiyle araştırma tamamlanmıştır. Deney grubuna, araştırmacı tarafından geliştirilen ve 13 oturumdan oluşan bilişsel davranışçı terapi temelli grup çalışması uygulanırken, etkileşim grubunu ile haftada bir kez, bir buçuk saat olarak yapılandırılmamış grup çalışması yürütülmüştür. Kontrol grubuyla ise herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Araştırma verilerinin analizinde Karışık Desenler İçin Tek Yönlü ANOVA yönteminden yararlanılmıştır. Analizler sonucunda; deney grubu ve etkileşim grubundaki zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip annelerin depresyon düzeylerinde, yapılan grup çalışmasının anlamlı düzeyde etkili olduğu görülmüştür. Araştırmada öncelikle katılımcıların ön-testten aldıkları suçluluk, utanç, öfke ve inkâr puan ortalamalarının gruba göre anlamlı farklılık göstermediği yapılan analizler sonucu tespit edilmiştir. Deney grubu ile etkileşim ve kontrol grubunun suçluluk, utanç ve öfke duygu puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark olup olmadığını incelemek amacıyla yapılan karışık desenler için anova analizleri sonucunda ortak etkinin anlamlı olduğu, yani deney grubu lehine anlamlı bir fark bulunmuştur. Ancak inkar puan ortalamaları bağlamında gruplar arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Etkileşim grubu ile yapılan grup çalışmaları neticesinde yalnızca suçluluk duygusunda istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde değişiklik gözlenmiş ve olumlu etki olarak yorumlanabilecek değerde düşüş gösterdiği görülmüştür. Aynı zamanda öfke ve utanç duygularına yönelik değerler üzerinde etkileşim grup çalışmasının bir etkisinin olmadığı ortaya çıkmıştır. Kontrol grubuna dair değerler incelendiğinde ise araştırmanın bağımlı değişkenlerine ilişkin puanlar bağlamında anlamlı düzeyde bir değişim olmadığı belirlenmiştir. Araştırma kapsamında incelenen üçüncü alt problem için deney rubuna alınan katılımcıların suçluluk, utanç ve öfke ön test, son test ve izleme testi puanları arasında anlamlı bir farklılık olduğu bulunmuştur. Deney grubunun inkâr ölçeği düzeyleri ön testten son teste ve oradan da izleme testine anlamlı bir farklılık göstermemektedir. Araştırma kapsamında incelenen dördüncü alt problem ile Etkileşim Grubuna alınan katılımcıların suçluluk ön test, son test ve izleme testi puanları arasında anlamlı bir farklılık olduğu bulunmuştur ve bu etkinin izleme çalışmalarındaki ölçümlerde değişmediğini göstermektedir. Etkileşim grubundaki katılımcıların utanç, öfke ve inkar ön-son ile izleme testi puanlarında anlamlı değişim olmadığı görülmüştür. Yani etkileşim grubunun utanç, öfke ve inkar üzerine etkisi olmamıştır. Araştırmada yanıt aranan son soru için yapılan analizlerde, Kontrol grubundaki katılımcıların suçluluk, utanç, öfke ve inkar ön-son test ile izleme testi puanlarında yine anlamlı değişim olmadığı görülmüştür.