Bipolar bozuklukta ilaca uyum davranışının yordayıcılarının bütünleşik davranış model çerçevesinde incelenmesi

Bipolar bozuklukta (BPB) ilaç uyumsuzluğu %20-60 ranjında olup pek çok tehlikeli sonuçlara yol açabilmektedir. Bu oranın düşürülmesi için müdahale programlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Ancak müdahalelerin etkinliğinde ilaç uyum davranışının (İUD) yordayıcılarının kuramsal temellere dayalı olarak belirlenmesi önemlidir. Bu çalışmanın amacı BPB tanılı hastalarda İUD ve yordayıcılarını Bütünleşik Davranış Modeli (BDM) çerçevesinde değerlendirmeyi hedefleyen bir batarya geliştirmek, geliştirilen bataryanın psikometrik özelliklerini sınamak, bataryada yer alacak ölçümlerin birbirleri ve İUD ile olan ilişkilerinin BDM'nin öngörülerini ne denli desteklediğini incelemektir. Çalışmanın örneklemi 14'ü yatarak, 153'ü ayaktan tedavi alan 167 BPB tanılı katılımcılardan oluşmaktadır. Veriler Sosyodemografik ve Tıbbi Bilgi Formu, BDM Bipolar Bozukluk İlaç Uyumu Bataryası (BBİUB), Tıbbi Tedaviye Uyum Oranı Ölçeği, İlaç Uyumunu Bildirim Ölçeği, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeğinin Gözden Geçirilmiş Formu ve Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği Kısa Formu kullanılarak ve ilaç uyumunun kanda ölçümü ile elde edilmiştir. Bulgular katılımcılarda ilaç uyum oranının yüksek olduğunu göstermiştir. Ancak öz bildirim sonuçlarına göre vakaların %31'i ilaçlarını aksatmaktadır. Ayrıca İUD'nin en güçlü belirleyicisi ilaç alma niyetidir. İUD'ye ilaç kullanma alışkanlığı ve ilaca yönelik özetkinlik de bir katkı sağlamaktadır. İlaca uyum niyetinde öz etkinliğin, tutumun ve kontrol algısının da anlamlı bir etkisi olduğu görülmüştür. Çalışmanın sonuçları BDM'nin tüm yapılarının ölçümünü bir arada ele alan bataryanın geçerli ve güvenilir olarak uygulanabileceğine dair kanıtlar sunmuştur. Sonuçlar ayrıca uyum düzeyleri benzer hastaların hastalık şiddetine göre farklılaşıp farklılaşmadığının BBİUB'ye göre değerlendirilebileceğine işaret etmektedir. Bu çalışma sonucunda geliştirilen ölçüm bataryası sayesinde ilgili bozukluğa sahip kişilerde İUD'nin bireysel bileşenlerinin belirlenebilmesi ve buna yönelik ilaca uyum müdahale programlarının geliştirilmesi umulmaktadır.