Bir aile sağlığı merkezine başvuran annelerin emzirme öz-yeterlilikleri ve anne sütü ile ilgili algılarının emzirme durumları ile ilişkisinin değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: Anne sütü, yenidoğanın sağlıklı büyüme ve gelişimini destekleyen, biyoyararlılığı yüksek ve doğal bir besin kaynağıdır. Emzirme, psikolojik, sosyal, gelişimsel ve ekonomik açılardan hem anne hem bebek için birçok fayda sunmaktadır. Bu çalışmada, aile sağlığı merkezine başvuran annelerin emzirme öz-yeterlilik düzeylerini, anne sütüne yönelik algılarını ve emzirme durumlarını değerlendirmeyi, bu değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemeyi ve etkileyen faktörleri belirlenmesi amaçlanmıştır. Materyal ve Metot: Kesitsel, tanımlayıcı ve analitik tipteki çalışmamız, 01.09.2024-31.12.2024 tarihleri arasında Diyarbakır ili Bağlar ilçesinde bulunan Sakarya Aile Sağlığı Merkezi'nde yürütülmüştür. Veriler, Tanımlayıcı Veri Formu, Anne Sütü ile İlgili Algı Ölçeği (ASİAÖ) ve Emzirme Öz-Yeterlilik Kısa Form Ölçeği (EÖYKFÖ) aracılığıyla yüz yüze anket yöntemiyle toplanmıştır. İstatistiksel analiz için SPSS 27.0 programı kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılan 614 annenin ASİAÖ puan ortalaması 125,13±17,15, EÖYKFÖ puan ortalaması ise 55,24±9,15 olarak hesaplanmıştır. Eğitim düzeyi yüksek (p<0,001), memur (p=0,015) ve doğum şekli sezeryan olan (p=0,016) annelerin ASİAÖ puanları daha yüksek bulunmuştur. Bebeklerine anne sütü veren annelerin hem ASİAÖ (p=0,013) hem de EÖYKFÖ (p<0,001) puanları daha yüksek idi. Doğumdan sonra ilk 30 dakikada emziren annelerin EÖYKFÖ puanları daha yüksek saptanmıştır (p=0,015). Emzirmede eş desteği olan annelerin EÖYKFÖ (p<0,001), aile desteği olanların ise hem ASİAÖ (p<0,001) hem de EÖYKFÖ (p=0,010) puanları daha yüksek bulunmuştur. Bebeklerine ilk 6 ay yalnızca anne sütüyle beslemeyen annelerin hem ASİAÖ (p<0,001) hem de EÖYKFÖ (p<0,001) puanları daha yüksek olarak tespit edilmiştir. Ayrıca, ASM veya doğum hastanesinden bilgi alan annelerin EÖYKFÖ puanları daha yüksekti (p=0,040). Annelerin ilk doğum yapma yaşı ile ASİAÖ puanları arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r=0,099; p=0,014). Çocuk sayısı (r=-0,126; p=0,002) ve en uzun emzirme süresi (r=-0,117; p=0,017) ile ASİAÖ puanları arasında negatif yönlü anlamlı ilişki tespit edilmiştir. Annelerin bebeklerine ek gıdaya başladıkları yaş ile ASİAÖ (r=0,089; p=0,030) ve EÖYKFÖ (r=0,188; p<0,001) puanları arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki saptanmıştır. ASİAÖ ve EÖYKFÖ puanları arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r=0,418; p<0,001). Uygulanan ölçeklerin iç tutarlılığı yüksek olup, Cronbach's Alpha katsayıları ASİAÖ için 0,941 ve EÖYKFÖ için 0,922 olarak saptanmıştır. Sonuç: Annelerin anne sütüne yönelik algısı arttıkça emzirme öz-yeterlilik düzeylerinin de anlamlı şekilde yükseldiği belirlenmiştir. Doğru şekilde emziren annelerin hem algılarının hem de öz-yeterliliklerinin daha yüksek olduğu saptanmıştır. Emzirme öz-yeterliliğini artırmak için aile sağlığı merkezlerinde uygulamalı ve sürekli takip içeren emzirme danışmanlığı hizmetleri yaygınlaştırılmalıdır. Anahtar kelimeler: Anne sütü, Emzirme, Öz-yeterlilik, Algı, Birinci basamak sağlık hizmetleri