Bir post-Kemalist gazete olarak Cumhuriyet

Seksenler, dünyada ve Türkiye'de önemli kırılmalara ve dönüşümlere sahne olmuştur. Bu dönemin kuruculuğunu sağlayan asli unsur, neoliberalizmdir. Küre çapında cereyan eden ekonomi temelli bir dönüşüm süreci olarak neoliberalizm, ekonomi dışı alanların da onun belirlediği zemin çerçevesinde dönüşmesi nedeniyle hegemonik bir güce sahiptir. Sol modernizmin krize girmesi ve bununla etkileşimli olarak Doğu Bloku'nun çözülmesi, neoliberalizmin hegemonyasını kuvvetlendirir. Bu çerçevede neoliberalizm, maddi ve fikri dönüşümün sürekli etkileşime girdiği, kurucu ve dönüştürücü bir güç olarak belirir. Seksenlerde liberal fikriyatın Cumhuriyet tarihinde görülmemiş derecede yankı uyandırması, olgusal olan ile kavramsal olanın etkileşiminden hareketle düşünülmelidir. Zira liberal siyasi düşüncenin şahlanışı; 24 Ocak Kararları'yla başlayan, 12 Eylül ile kurumsallaşan ve Turgut Özal liderliğinde popülerleşen neoliberalizmle ilişkilidir. Yükselen liberal entelijansiyanın Cumhuriyet Gazetesi'nde boy göstermesi, gazetenin sembolik anlamı ve tarihsel kimliği nedeniyle ilgi çekicidir. Hasan Cemal'in genel yayın yönetmenliği sırasında gazete; post-Kemalist, sol liberal ve ikinci cumhuriyetçi sıfatlarıyla tarif edilen yükselen liberal entelijansiyanın görünürlüğünü arttırdığı bir mekan olarak karşımıza çıkar. Bir entelektüel görünürlük mekanı olarak Cumhuriyet, yükselen liberal düşüncenin başvuru kaynaklarını tespit etmeyi ve bu kaynakları neoliberal dönüşüm süreciyle rabıtalandırmayı mümkün kılar. Liberal fikriyatın oluşumunda; askeri vesayet, resmi ideoloji ve resmi tarih eleştirileri kurucu bir rol oynayacaktır. Bu eleştirel çerçeveden hareketle tarif edilen demokratikleşememe probleminin çözümü, Kemalizm'le eşleştirilen devletin gücünü yitirmesini sağlayacak her türlü politikayı desteklemekte ve sivil toplumculuğa dayalı yeni bir toplum sözleşmesinin mümkün kılınmasında görülür. Öte yandan Cumhuriyet Gazetesi'nin sembolik değeri ve sol Kemalist entelektüelleri bünyesinde barındırması, yükselen liberalizmin antagonistik bir ilişki kurduğu sol Kemalizm'le olan etkileşimini gözlemleyebilmeyi mümkün kılar.