Bir siyasal kişilik portresi olarak Dr. Tevfik Rüştü Aras

VIII ÖZET Tevfik Rüştü Araş 1883 yılında Çanakkale'de doğdu. Cumhuriyet döneminin en uzun süre görevde kalan dışişleri bakanı olan Araş, yeni Türk dış politikasının geliştirilmesinde önemli rol oynamıştır. Beyrut Tıbbiyesini bitiren Tevfik Rüştü Araş, imparatorluğun çeşitli merkezlerinde askeri hekimlik yapmıştır. İttihat ve Terakki Partisi'nin içinde önemli mevkilerde bulunan Araş, Milli Mücadele yıllarında Birinci Meclis Menteşe milletvekilidir. İstiklal Mahkemeleri' nin kuruluşuyla, Kastamonu İstiklal Mahkemesi üyeliği görevine getirilen Araş, 1920 yılı sonlarında Komünizmi incelemek üzere Sovyetler Birliği'ne gönderilmiş, döndüğünde Mustafa Kemal'in isteği üzerine resmi Türkiye Komünist Fırkası 'nın kurucuları arasında yer almıştır. Tevfik Rüştü Araş, İkinci Meclise İzmir Milletvekili olarak katılmıştır. 1925 'de İsmet Paşa Hükümetinin Dış İşleri Bakanıdır. 1925-38 yılları arasında İsmet İnönü ve Celal Bayar hükümetlerinde 13 yıl boyunca bu görevi yürütmüştür. O dönemde Türk- Sovyet dostluğunu geliştirmeye önem veren Araş, 1925 'de SSCB ile Tarafsızlık ve Saldırmazlık Antlaşması imzalanmasında etkili olmuştur. Bu dönemde Türk-Sovyet ilişkilerindeki bir diğer gelişme 1928 yılında topyekün silahsızlanmayla ilgili Sovyet tezinin Türkiye tarafından desteklenmesidir. 1930'larda bir yandan Türk-Sovyet ilişkilerindeki yakınlık korunurken, diğer yandan Batı ile yakınlık sağlanmıştır. Araş' in bu dönem ve görevdeki bir diğer başarısı Türkiye ile başta Yunanistan olmak üzere diğer Balkan devletleri arasındaki dostluk köprüsüdür. Araş, 1930' da Türk_Yunan dostluğunun sağlanmasında, 1923-1933 arasındaki Balkan Konferanslarında, 1934'de Balkan Paktı'mn kurulmasında etkin bir rol oynadı. Uluslar arası toplantılarda büyük devletlerin yayılmacı politikalarına karşı çıkan konuşmalar yapmıştır. Atatürk'ün hastalığı sırasında, İnönü'ye karşı olan grup arasında yer alan Tevfik Rüştü Araş, İnönü'nün Cumhurbaşkanlığı ile birlikte aktif siyasetten uzaklaştırılarak Londra'ya Büyükelçi olarak atanmıştır. 1943 yılında emekli olmuş ve anılarını kaleme almaya başlamıştır. 1945 yılında yayınlanan Görüşlerim adlı eserinde genel olarakIX Müttefiklerle işbirliğini ve SSCB ile ittifakı savunmuştur. Demokrat Parti' nin kuruluş çalışmalarına katılsa da daha sonra bu partinin diğer kurucuları tarafından parti dışına itilmiştir. Aynı yıl Fevzi Çakmak ve Zekeriya Sertel gibi kişilerle birlikte, sonraları "solcuv olarak eleştirilecek İnsan Hakları Cemiyeti'nin kurucu üyeleri arasında yer almıştır. 1951- 1959 yıllan arasında Türkiye İş Bankası Yönetim Kurulu üyeliği ve başkanlığı görevlerinde bulunan Tevfık Rüştü Araş, 1960 yılından sonra Yeni Türkiye PartisPni desteklemiş ancak, aktif siyasete girmemiştir. 1968 yılında anılarını Görüşlerim-2 adlı eserinde toplayan Araş, 1972 yılında vefat etmiştir.