Bir üniversite hastanesinde invazif gereçlerle ilişkili hastane infeksiyonlarının maliyet analizi

Arka Plan ve Amaç: İnsan sağlığı açısından yol açtığı kayıpların yanında ek maliyetleri nedeniyle de hastane infeksiyonları (Hİ) önemli bir halk sağlığı sorunudur. Bununla beraber bu konu Türkiye Cumhuriyeti (T.C.)'nde yeterince çalışılmamış bir alandır. Bu araştırmada, İstanbul Tıp Fakültesi (İTF) Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı'na bağlı yoğun bakım ünitesinde (YBÜ) görülen invazif gereçle ilişkili hastane infeksiyonları (İGİHİ) ve maliyetlerinin, hastalara ait faktörlerle ilişkisi değerlendirilmiştir. Ayrıca hastane ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)'nun perspektifinden maliyetler ile farklı maliyet analizi perspektifleriyle infeksiyona atfedilen ek mortalite, ek maliyet çıktıları da karşılaştırılmıştır. Bunların yanı sıra, yeni bir bakış açısıyla yatış sürelerinin kontrol altına alındığı günlük maliyetlerin hesaplanması da amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: İlgili YBÜ'de 1 Ocak 2016 – 31 Aralık 2018 tarihleri arasında tedavi gören ve İTF Hastane İnfeksiyon Kontrol Komitesi tarafından yürütülmekte olan aktif, hastaya dayalı, prospektif yöntemlerle toplanmış 700 yatışın verileri, retrospektif kohort tipinde bir tasarımla İGİHİ maliyetlerinin analizi üzerinde incelenmiştir. Analiz için hastane perspektifinden direkt tıbbi maliyetler esas alınmıştır. İGİHİ varlığı ve maliyetinin diğer değişkenlerle karşılaştırılması, tüm hasta grubu ve birebir eşleştirmeler ile yapılmıştır. Analizler, hem birebir eşleştirme sonucu ortaya çıkan vaka-kontrol gruplarıyla; hem eşleştirme yapılmamış tüm yatışlar ele alınarak ve hem de bir adet Hİ tanısı almış yatışlara ayrı mercek tutularak yapılmıştır. Hİ'lerin günlük maliyetinin, yatış süresi faktörü kontrol edilerek hesaplanabilmesi için direkt standardizasyon yöntemi kullanılmıştır ve bu çalışma maliyetler üzerine standardizasyon tekniğinin kullanıldığı ilk çalışmadır. Bulgular: İGİHİ olmuş yatışlarda, hem yatış süresi hem de maliyetler anlamlı fark ile yüksek bulunmuştur. Sırasıyla Hİ, İGİHİ, ventilatör ile ilişkili pnömoni (VİP), kateter ile ilişkili kan dolaşımı infeksiyonu (KİKDİ) ve kateter ile ilişkili üriner sistem infeksiyonu (KİÜSİ) ile yatışlardan "bir adet tanısı olanların toplam hasta gün sayısı" 33,7, 34,4, 48,2, 27,3 ve 27,8 gün ve bunların neden olduğu "ek yatış süresi" 15,8, 16,2, 23,6, 14,0 ve 13,2 2 gün olarak bulunmuştur. "Ortalama yatışlarının maliyeti" ise $ 10.540, $ 11.286, $ 13.537, $ 10.377 ve $ 13.794'tür. Birebir eşleştirme sonucunda bu miktarlarda bir miktar düşüş olmakla birlikte anlamlı fark mevcuttur. Sırasıyla Hİ, İGİHİ, VİP, KİKDİ ve KİÜSİ'lerin yatış süresinden bağımsız standardize günlük maliyetleri $ 191,23, $ 196,81, $ 159,18, $ 302,20 ve $ 463,04 olarak hesaplanmıştır. Sonuç: İGİHİ'lerin ekonomik etkileri ciddi boyutlardadır. Karar vericilerin özellikle fırsat maliyetleri üzerinden durumu değerlendirip, infeksiyon kontrol komiteleri tarafından yürütülen infeksiyon kontrol programlarına desteklerini artırmaları, insan sağlığı açısından olduğu kadar, sağlık hizmetlerinin parasal boyutu açısından da önem taşımaktadır.