Bir üniversite örnekleminde aleksitimi düzeylerinin mizah tarzları ve kaygı düzeyleri ile ilişkisinin incelenmesi

Aleksitimi, kişinin duyguları anlamlandırarak tanımlaması ve ifade etmesinde zorluk, içsel dünyadan kopukluk, dış dünyaya yönelik algılamalar üzerinden düşünme eğilimi ve hayal kurma, fantezi yaşantısında kısıtlılıkla karakterize bir yapıyı ifade etmektedir. Araştırmalar, aleksitimik yapının yüksek kaygı düzeyleri ile ilişkili olduğuna işaret etmektedir. Mizah da kişinin stres, kaygı, depresyon gibi olumsuz duygulanımlarla başa çıkma yollarından biri olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte son dönemdeki araştırmalar mizahın olumlu ve olumsuz boyutları arasında ayırım yapmakta; mizahın olumlu biçimde kullanımının psikolojik sağlığa olumlu katkıları olduğuna işaret etmektedir. Mizahın kişinin kendi sağlığıyla birlikte, diğerleri ile ilişkisine katkıda bulunacak şekilde, olumlu biçimde kullanımının başkalarının duygularına yönelik bir farkındalığı gerektirdiği düşünülmektedir. Bu noktada aleksitimik yapının mizahın kullanım biçimleri ile ilişkili olması beklenmektedir. Aleksitiminin mizahın kullanım biçimleri ile ilişkili olabileceğine işaret eden araştırma bulguları mevcuttur. Bu çalışma aleksitimik yapının kaygı ile birlikte, mizah tarzları ile de ilişkisini araştırmayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında Beykent Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğrencilerinden oluşan 254 kişilik bir gruba, araştırmacı tarafından hazırlanan sosyodemografik forma ek olarak, aleksitimi düzeylerini ölçmek amacıyla Toronto Aleksitimi Ölçeği'nin 26 soruluk formu (TAÖ-26), kaygı düzeylerini ölçmek amacıyla durumluk ve sürekli kaygıyı ölçen iki ayrı formdan oluşan Durumluk ve Sürekli Kaygı Envanteri (DSKE), mizah tarzlarını ölçmek amacıyla da MizahTarzları Ölçeği (MTÖ) uygulanmıştır. Araştırma bulguları bu değişkenlerin birbirleri ile ilişkili olduğuna işaret etmektedir. Aleksitiminin farklı boyutları hem durumluk hem de sürekli kaygı ile ilişkilidir. Aleksitimik özellikler kişinin mizahı kullanım biçimini etkilemektedir. Bu özellikler mizahın olumlu biçimde kullanımı ile negatif; olumsuz biçimde kullanımı ile pozitif yönde ilişkilidir. Kaygı düzeyleri ile mizah arasındaki ilişki dikkate alındığında, mizahın olumlu biçimde kullanımı düşük kaygı düzeyleri ile pozitif yönde ilişkili iken, yüksek kaygı düzeyleri ile negatif yönde ilişkili olduğu görülmektedir. Ayrıca bu araştırmanın bulguları durumluk ve sürekli kaygı düzeylerinin birbirleri ile pozitif yönde ilişkili olduğuna işaret etmektedir. Bu araştırmada aleksitimi, kaygı düzeyleri ve mizah tarzları ilişkili bulunmuştur. Aleksitimi, aleksitiminin farklı boyutları ile kaygı düzeyleri mizah tazlarını yordamaktadır. Değişkenler arasındaki ilişki göz önüne alındığında, kaygı düzeyinde azalmanın mizah kullanımını olumlu etkileyeceği, olumlu ve kendini geliştirici mizahın kullanımının da kaygıyı azaltıcı rolü olabileceği düşünülebilir. Ayrıca aleksitimik özelliklerin düzeyinin artmasıyla mizahın saldırgan, olumsuz biçimde kullanımı artarken; aleksitimik özelliklerin düzeyinde azalma ile birlikte mizahın katılımcı ve kendini geliştirici tarzda, olumlu biçimde kullanımının artabileceği düşünülebilir. Klinik yaklaşım açısından, psikososyal işlevsellik üzerindeki olumlu etkileri göz önüne alınarak, aleksitimi, kaygı ve mizah kullanımının ilişkisinin tedavi planına dâhil edilmesi ile ilgili araştırmalar arttırılabilir.