Bireyselleştirilmiş eğitim programının geliştirme, uygulama, izleme ve değerlendirme süreçlerini temele alan çalışmalara ilişkin sistematik bir derleme

Bu çalışmanın amacı; Türkiye'de bireyselleştirilmiş eğitim programı ile ilgili yürütülmüş çalışmalar bilimsel araştırma süreci basamakları doğrultusunda analiz edilerek araştırmaların geliştirme, uygulama, izleme ve değerlendirme süreçleri bakımından özelliklerini ortaya çıkarmaktır. Bu amaç doğrultusunda, Türkiye'de 1997-2022 yılları arasında BEP ile ilgili yapılan çalışmaların giriş, yöntem, sonuç ve öneriler bölümleri analiz edilerek BEP'in geliştirme, uygulama, izleme ve değerlendirme süreçlerinde neler yapıldığı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Bu araştırmada bireyselleştirilmiş eğitim programlarının geliştirilmesi, uygulanması, izleme ve değerlendirilmesi süreçlerine yönelik bir sistematik derleme yapılmıştır. Çalışmanın veri grubunu Türkiye'de 1997-2022 yılları arasında özel eğitimde bireyselleştirilmiş eğitim programı ile ilgili yürütülmüş çalışmalar oluşturmaktadır. Veri grubunu seçme sürecinde Prizma protokolünden faydalanılmıştır. Dahil etme ve hariç tutma ölçütleri doğrultusunda 1 doktora, 30 yüksek lisans tezi ve 17 makale olmak üzere 48 çalışma araştırmaya dahil edilmiştir. Dahil edilen 48 çalışmadan 38 tanesi 2015-2022 yılları arasında yapılmıştır. Çalışmalar en çok BEP sürecine ilişkin görüş ve deneyimlerin belirlenmesini amaçlamıştır. 27 nitel, 16 nicel, 5 karma araştırma modeli kullanılmıştır. Nitel çalışmalarda en çok betimsel, nicel çalışmalarda ise tarama yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu ve ölçeklerin yoğun olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. Araştırmalara en çok dahil olan çalışma grubu/örneklem sınıf öğretmenleri olmuştur. Araştırmaların sonuçları incelendiğinde; geliştirme sürecinde BEP için gerekli hazırlıkların yapılmadığı, planlama aşamasında eğitim programlarının gerektiği gibi bireyselleştirilmediği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmaya dahil edilen çalışmalar BEP uygulamaları için ağırlıklı olarak süreçte yaşanan sorunlar ve güçlüklere yönelik sonuçlar paylaşmıştır. Eğitim ortamının BEP uygulamaları için elverişli olmadığı konusunda ortak görüş belirtilmiştir. İncelenen çalışmalara göre öğretmenlerin ilerlemeleri kaydetmediği ve değerlendirme yapmadığı, yapılan değerlendirmelerin yetersiz olduğu sonucuna ulaşılmıştır. BEP'e yönelik öğretmen tutumlarının çoğunlukla olumlu olduğu, veli ve öğrencilerin olumsuz tutumlarının BEP sürecini zorlaştırdığı dile getirilmiştir. Öğretmenlerin öz-yeterlilik algısının düşük olduğu, BEP'in tüm aşamalarında yeterliliklerinin düşük olduğu görülmüştür. BEP birimi toplantılarının çoğunlukla yapılmadığı, yapıldığı durumlarda da amacına yönelik işlemediği, yasal gereklilikler sebebiyle yapıldığı belirlenmiştir. BEP'lerin BEP birimi tarafından değil öğretmenler tarafından bireysel olarak geliştirildiği, geliştirilen BEP'lerin kalitesinin düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır.